Sunday, November 08, 2015

The "Election" was born in our native land called Myanmar‏

For the first time in 25 years after the denial of landslide 1990 election by the then military rulers, millions of my countrymen flocked to the polls stations across Myanmar yesterday to cast their votes of choice. The results are expected to be released on Monday local time, per election officials. Many critics, inside and outside Burma, cautiously acknowledge the election would be fair despite pockets of irregularities.
My mind flew back to 1990 election when I was serving as a civil servant in the city Pyinmana, now the Capitol Naypyidaw. I was happened to be one of the township election commission members. Not to the surprised, the the entire commission members voted for the opposition party NLD!
Even the citizens outside Burma made chartered flights to the native land just to cast votes. Hundreds and thousands of Burmese citizens lined up for hours and days in front of foreign missionaries to show their eagerness.
Sadly, many Burmese who were born and even raised in their native Burma were barred to vote due to lack of Burmese citizen ships. The current constitution is lack of this human right. Our birth right has been erased once you (for any reason) bare no valid Burmese passport. Sadly Banghali (Rohingya), who historically live side-by-side in Myanmar for many centuries, were excluded. If we accept the truthfulness of 'immigration', they are our brothers and sisters despite their colors and faiths.
It is premature to predict NLD will overwhelmingly win, but it is likely. Even though, the opposition party NLD and others set to win with majority votes, there are much to be done. The standing constitution bars elected official to make major changes without blessing by 25% military mandate in all levels of legislative. The opposition figure Aung San Su Kyi is barred to become a president while the commander-in-chief maintains absolute power to appoint his choice to the presidium. Most importantly, parliamentarians have no power to draft a law on their owns. Many laws passed, to this day, are being processed and drafted by either government agencies, office of the attorney-general and/or technical expertise who are outside of the elected personals circle. Literally, lawmakers receive the drafted packages only after that and are allowed to discuss to make passage to become laws. It is not clear, how much to the extent the lawmakers' (parliamentarians) input are considered.
However, power-hunger politicians, have much of their eyes on "chairs" of the Hluttaws.
Regardless of many critics, Thein Sein is the leader of today's Myanmar who opens many doors in transition of democracy. It has been proven that all laymen are allowed to openly criticize the government in streets for the first time since 1962 military rule. His tracked record of allowance to participate in political arena by all oppositions, opening of dialogue of ceasefire of armed groups with outside technical expertise, freeing of many political prisoners, relaxation of media iron grip, decentralization of public authorities and deployment of asset management to minority ethnic regions and states and sidelining with public in religious and ethnic disputes and civil unrests. I am thrilled to learn president and military chief commitment to respect the election outcome. Thousands of images appear on public network with president and his deputies taking part in waiting lines side-by-side with general public (although still part of the propaganda) to cast their votes.
The fairness and transparency of the election will NOT be proven until elected parliamentarians are handed over with the executive power in all Hluttaws; expected to convene early next year.
All of the sudden (of the decades of political darkness), many of my fellow citizens who turned their back to opposition parties including Daw Aung San Su Kyi, due to either afraid of persecution or dislike, have turned their faces to her and embrace her like "NLD enthusiasts"!
The current constitution is lack of (2) major norms: lack of power of representation and lack of power to elect directly to the nation's top executive position called president. Constitution was crafted carefully to make sure the constitutional power rests with military ruler.
Yesterday election result came out much excitement of freedom in casting votes by the general public. But the future Myanmar's, the most important part such as formation of government and it's machinery, still lies in the forthcoming legislative meetings where the election of president will take place.  
We will see the flicker of democracy at the end of the tunnel by early next year!
with Metta
Kyi Wynn

Monday, October 26, 2015

ၿမန္မာ့ေရြးေကာက္ပဲြ ႏွင့္ တပ္မေတာ္၏အခန္းက႑

“အသဲၾကားကမဲတၿပား” ဟူေသာၿမန္မာလူထုတစ္ရပ္လံုး၏စိတ္ကူးယဥ္အိပ္မက္သည္ မ်ားမၾကာမွီ ရက္ပိုင္း အတြင္း အမွန္တကယ္ၿဖစ္လာေတာ့မည္ကဲ့သို့ေသာအေၿခအေနသို့ေရာက္ၿပန္ေပၿပီ။ ၿပီးခဲ့ေသာ (၂၀၁၀) တြင္”ၾကိဳတင္မဲ” ဟူေသာမည္သည့္ေနရာမွေရာက္လာၿခင္းရွင္းလင္းၿပၿခင္းအလ်င္းမရွိသည့္ေရြးေကာက္ပြဲ တြင္ ခတ္တည္တည္ၿဖင့္အႏိုင္ရအစိုးရဖြဲ့ႏိုင္ခဲ့ေသာ ဦးသိန္းစိန္ဦးေဆာင္ေသာအစိုးရတက္လာခဲ့သည္။ သမၼတ ဦးသိန္းစိန္မွ လအနည္းငယ္အတြင္း၊ ကခ်င္ၿပည္နယ္”ၿမစ္ဆံုစီမံကိန္းၾကီး” ၎၏သက္တမ္းအတြင္း ဆိုင္းငံ့ လိုက္ေၾကာင္းေၾကၿငာၿခင္းၿဖင့္၊ ၿပည္သူ့သည္းေၿခခိုက္ေသာလူထုသမၼတဘြဲ့ကိုရယူႏိုင္ခဲ့ပါသည္။ ယင္းႏွင့္ အတူ အဂတိလိုက္စားမွုတိုက္ဖ်က္ေရး၊ ပြင့္လင္းၿမင္သာေရး၊ စေသာေၾကြးေက်ာ္ခ်က္မ်ားႏွင့္အတူ၊ မီဒီယာလြတ္ လပ္ခြင့္မ်ား၊ အက်ဥ္းက်ႏိုင္ငံေရးသမားရာေပါင္းမ်ားစြာတို့ကိုလႊတ္ေပးၿခင္း၊ အတိုက္အခံေခါင္းေဆာင္ ေဒၚ ေအာင္ဆန္းစုၾကည္အပါအ၀င္အၿခားၿပည္ပေရာက္အင္အားစုမ်ားကိုဖိတ္ေခၚၿခင္း၊ တိုင္းရင္းသားလက္နက္ ကိုင္မ်ားႏွင့္ၿငိမ္းခ်မ္းေရးေဆြးေႏြးပြဲမ်ားၿပဳလုပ္ၿခင္း၊ အတိုက္အခံမ်ားကိုၾကားၿဖတ္ေရြးေကာက္ပြဲ၀င္ခြင့္ၿပဳၿခင္းၿဖင့္ လႊတ္ေတာ္မ်ားတြင္ပါ၀င္ခြင့္ၿပဳလာၿခင္း၊ စီးပြားေရးဆိုင္ရာထင္လင္းၿမင္သာသည့္ ေၿပာင္းလဲမွုမ်ား၊ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ဆိုင္ရာၿပဳၿပင္ေၿပာင္းလဲမွုမ်ားၿပဳလုပ္လာသည္ကိုအတိုင္းသားၿမင္ႏိုင္ပါသည္။ ေသၿခာသည့္အခ်က္က ယခင္ ကမိမိအိမ္တြင္းေနရင္းပင္စစ္အစိုးရကိုပြင့္ပြင့္လင္းလင္းမေ၀ဖန္ရဲေသာ လူေနမွုဘ၀မ်ားမွသည္၊ လမ္းေပၚထြက္၊ အရပ္ထဲထြက္၍မည္သူမဆို အစိုးရကိုေၿဗာင္ေ၀ဖန္ခြင့္ရရွိလာၾကသလို၊ ဆႏၵၿပသူမ်ား၊ အဖြဲ့အစည္းမ်ားအလ်ွိဳ လွိ်ဳထြက္ေပၚလာၾကသည္။ ယခင္ကဆန့္က်င္ကန့္ကြက္မွုဟူသည္ကားေမးစရာေမးခြန္းမဟုတ္ခဲ့ေသာ္လည္း၊ တူညီ၀တ္စံုတီရွပ္မ်ား၀တ္လ်က္ဆႏၵၿပၾကသူ မ်ားၿမိဳ့ေရာနယ္ပါအႏွံ့ေတြ့လာရသည္။ မိမိတို့ဆႏၵၿပဆန့္က်င္မွု မ်ား၊ မည္မွ်အထိေအာင္ၿမင္ေပါက္ေရာက္ေၾကာင္းမသိရေသာ္လည္း၊ တီရွပ္ထုတ္လုပ္ေရာင္းခ်သူေတြေတာ့ စီးပြားအေတာ္ကိုက္ေသာေခတ္သို့တမဟုတ္ခ်င္းေရာက္သြားသည္။
(၁၉၆၂) ေတာ္လွန္ေရးေကာင္စီတက္ေရာက္လာခ်ိန္မတိုင္မွီအထိ၊ လြတ္လပ္ေသာေရြးေကာက္ပြဲမ်ားၿမန္မာ ႏိုင္ငံတြင္ရွိခဲ့ေသာ္လည္း၊ မဲခိုးမွု၊ မဲလိမ္မွုမိ်ဳးစံုႏွင့္ ၀န္ထမ္းႏွင့္စစ္တပ္တို့၏ဘက္လိုက္မွုမ်ားစြာတို့ ႏွင့္ေရာၿပြန္း ခဲ့ေသာအဆိုပါ “ဖဆပလ”ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားေၾကာင့္၊ အာဏာထိမ္းသိမ္းခံႏိုင္ငံဘ၀သို့ေရာက္သြားခဲ့သည္။ ဗိုလ္ေန၀င္းဦးေဆာင္ေသာေတာ္လွန္ေရးေကာင္စီမွ၊ လူထုလက္သို့အာဏာလႊဲေၿပာင္းၿခင္းဟူေသာေၾကြးေၾကာ္ ခ်က္ၿဖင့္ (၁၉၇၄)ခုႏွစ္တြင္ၿမန္မာ့ဆိုရွယ္လစ္လမ္းစဥ္တစ္ပါတီစနစ္သို့ေရြးေကာက္ပြဲအဆင့္ဆင့္တို့ၿဖင့္၊ အသြင္ေၿပာင္းခဲ့သည္။ အမည္ကြာရံုမွအပ၊ မူလလက္ေဟာင္းေတာ္လွန္ေရးေကာင္စီ၀င္မ်ားႏွင့္ တပ္အၾကီး အကဲမ်ားကႏိုင္ငံအုပ္ခ်ဳပ္ေရးကိုတာ၀န္ယူခဲ့သည္မွာ (၁၉၈၈) တိုင္ပင္။ ထိုႏွစ္တြင္အေထြေထြေသာစီးပြားေရး က်ဆင္းမွု၊ ပါတီႏွင့္ေခါင္းေဆာင္ပိုင္းအေပၚအၾကည္ညိဳကင္းမဲ့မွုၾကီးထြားလာကာ၊ (၁၄)ႏွစ္ၾကာ ႏိုင္ငံတြင္ေနလ ပမာတန္ခိုးထြားခဲ့ေသာ ၿမန္မာ့ဆိုရွယ္လစ္လမ္းစဥ္ဘံုးဘံုးလဲခဲ့သည္။ လူထုလူတန္းစားမ်ိဳးစံုပါ၀င္ခဲ့ေသာထို
သပိတ္မွ၊ ဒီမိုကေရစီေရးၾကိဳးပမ္းခ်က္မ်ားရရွိရန္လက္တစ္ကမ္းအလိုတြင္၊ ဗိုလ္ေစာေမာင္ဦးေဆာင္ေသာ စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ၾကီးမ်ားက ႏိုင္ငံ့အာဏာကို အခ်ဳပ္အၿခာအာဏာၿပိဳကြဲေရးကိုတားဆီးရန္အလို့ငွာဟူေသာ၊ ရွင္းလင္းရန္ခက္ခဲသည့္အေၾကာင္းၿပခ်က္ၿဖင့္အာဏာသိမ္းလိုက္ၿပန္သည္။ ဗိုလ္ေစာေမာင္မွ “ေရြးေကာက္ပြဲ မ်ားက်င္းပေပးၿပီးစစ္တန္းလ်ားၿပန္မည္” ဟူေသာတိုင္းသိၿပည္သိမိန့္ခြန္းေၿပာၾကားၿပီး၊ ဗိုလ္သန္းေရႊမွ ခတ္တည္ တည္အာဏာလြဲယူလ်က္၊ ဖြဲ့စည္းပံုအေၿခခံဥပေဒကို (၁၉၉၃)ခုႏွစ္မွစတင္က်င္းပေရးဆြဲခဲ့သည္မွာ (၂၀၀၈) တိုင္ေအာင္ပင္။ ထိုႏိုင္ငံတကာစံႏွဳန္းကိုက္၀င္မွုအလ်င္းမရွိေသာအေၿခခံဥပေဒၾကီးကိုလည္း၊ နာဂစ္မုန္ၿဖစ္ေပၚ ခ်ိန္ႏိုင္ငံထက္၀က္နီးပါးခံစား၍၊ လူထုအတိဒုကၡေရာက္ခ်ိန္အတြင္းတြင္အလ်င္အၿမန္ပင္ ၿပဌာန္းလိုက္သည္။ ထိုဥပေဒအရ အာဏာရလာေသာ၊ ေဖၚၿပခဲ့ေသာ ၾကိဳတင္မဲေထာင္ေသာင္းမ်ားစြာတို့ၿဖင့္တက္ေရာက္လာ ေသာ အစိုးရသည္ၿပည္သူႏွင့္နီးစပ္၍ၿပည္သူ့မဲၿဖင့္တက္လာေသာအစိုးရဟုေခၚႏိုင္မည္ေလာ။
ႏို၀င္ဘာလဆန္းတြင္က်င္းပမည့္အေထြေထြေရြးေကာက္ပြဲၾကီးသည္ မည္မ်ွတရားမွ်တၿခင္းရွိမရွိကိုၿပည္တြင္း သာမကၿပည္ပကပါ မၾကံဳစဖူးေစာင့္ၾကည့္ေနသည္မွာအမွန္။ လူထု၏စိတ္၀င္စားမွုဒီေရကိုမီဒီယာႏွင့္လူမွု ကြန္ယက္တိုင္းတြင္မၿမင္ခ်င္မၾကားခ်င္အဆံုးေတြ့ၿမင္ေနၾကရၿပီ။ မ်ားစြာေသာၾကိဳတင္ခန့္မွန္းမွုတြက္ကိန္းတို့ ထြက္ေပၚေနေပၿပီ။ က႑အသီးသီးတို့၏ပါ၀င္မွုကိုေလ့လာၾကပါစို့။
ေရြးေကာက္ပြဲဥပေဒႏွင့္ဗိုလ္တင္ေအးဦးေဆာင္သည့္ေကာ္မရွင္
မဲအမ်ားဆံုးရသူအႏိုင္ရ ဟူေသာေရြးေကာက္ပံုနည္းစနစ္ကိုႏွစ္မ်ားစြာၿငင္းခံုၾကရင္းအတည္ၿပဳခဲ့ေသာ၊ အဆင့္ ဆင့္ေသာၿပင္ဆင္ခ်က္ဥပေဒမ်ားကိုအရွင္းဆံုးဟုဆိုေသာ္လည္း၊ လူထုကၾကီးစြာေသာသံသယၿဖစ္ဆဲပင္။ ၿပီးခဲ့ေသာရက္ပိုင္းအတြင္းက လက္ရွိၿဖစ္ေပၚေနေသာရာသီဥတုေဖါက္ၿပန္မွု၊ မဲဆႏၵရွင္စာရင္းမွာယြင္းမွုမ်ား ေၾကာင့္ေရြးေကာက္ပြဲေရႊ့ဆိုင္းေရးၾကိဳးပမ္းမွုကိစၥသည္ေန့ခ်င္းတြင္းပင္ေကာ္မရွင္ကလက္ေလွ်ာ့လိုက္ရသည္။ အမွန္ ဆိုရလ်င္ယင္းေရႊ့ဆိုင္းေရးကိစၥသည္လည္းအတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီမ်ား၏ ေကာ္မရွင္အေပၚကန့္ကြက္ မွုမ်ား ေၾကာင့္ေပၚေပါက္လာၿခင္းၿဖစ္ရသည္မွာအမွန္ပင္။ မည္သို့ပင္ဆိုေစမူလသတ္မွတ္ရက္ ႏို၀င္ဘာ (၈) ရက္တြင္ ႏိုင္ငံတ၀ွမ္း (လံုၿခံဳေရးအရပယ္ဖ်က္ထားေသာေဒသမ်ားမွအပ) က်င္းပရန္တာစူေနေပၿပီ။ ယခင္စစ္ အစိုးရ အၾကီးအကဲဗိုလ္သန္းေရႊႏွင့္လြန္စြာနီးစပ္ေသာဗိုလ္တင္ေအးမွမ်ားမၾကာမွီလကပင္ မဲဆႏၵရွင္စာရင္း မွာယြင္းမွု ကို၀န္ခံယံုမက၊ မွန္ကန္မွုရာႏွဳန္း (၃၀%)သာရွိႏိုင္သည္ဟူေသာတရား၀င္ေၿပာဆိုခ်က္ကစာနယ္ဇင္း ေလာက ကိုပြက္ေလာရိုက္ေစခဲ့သည္။ မဲေပးမွုစနစ္ရာစုႏွင့္ခ်ီေသာဒီမိုကေရစီဘိုးေအႏိုင္ငံၾကီးၿဖစ္ေသာ အေမရိက ႏိုင္ငံတြင္ပင္ဤ မွားယြင္းမွုမ်ိဳးကမကင္းေပ။ ေကာ္မရွင္ၾကီးမွ၊ မဲဆႏၵေပးပိုင္ခြင့္တစ္ဦးအေနၿဖင့္မဲေပး မည့္ေန့ရက္အခ်ိန္အထိကြဲလြဲမွုရွိခဲ့ပါက၊ ဆႏၵနယ္ေနအရပ္လူၾကီး၏ေထာက္ခံခ်က္ၿဖင့္မိမိမွတ္ပံုတင္ကို သံုးကာ မဲေပးခြင့္ၿပဳမည္ၿဖစ္ေၾကာင္းေၾကၿငာမွ၊ ယင္းၿငင္းခံုမွုမ်ားေလ်ာ့နည္းသြားသည္။
ဦးသိန္းစိန္ဦးေဆာင္ေသာအစိုးရ
သမၼတအေနၿဖင့္ယေန့အထိေနာက္သက္တမ္းတြင္ဆက္လက္ပါ၀င္မည္ဟုတ္မဟုတ္ကိုယေန့တိုင္ေၿပာဆိုေၾက ၿငာၿခင္းမရွိေသးေပ။ ကိုယ္စားလွယ္ေလာင္းအၿဖစ္မွတ္ပံုတင္ၿခင္းလည္းမၿပဳေသးသၿဖင့္၊ အနားယူမည္ဟုဆို ေသာ္လည္း၊ မိမိအားလူထု၏ဆႏၵရွိပါကေနာက္သက္တမ္းတြင္ထမ္းေဆာင္ရန္စဥ္းစားမည့္အေၾကာင္းေလသံ ဟထားသည္။ ၿပီးခဲ့ေသာလကလက္ရွိအာဏာရၿပည္ခိုင္ၿဖိဳးပါတီတြင္းသန္းေခါင္ယံထိပ္ပိုင္းေခါင္းေဆာင္ ေၿပာင္းလဲမွုၿဖစ္စဥ္က၊ ေနာင္ႏိုင္ငံေရးမ်က္ႏွာစာတြင္ဦးသိန္းစိန္ၿပန္ပါလာနိုင္ေၾကာင္းထင္ေၾကးေပးၾကသည္။ အမွန္အားၿဖင့္ဆိုလ်င္လည္း၊ လႊတ္ေတာ္(၂)ရပ္လံုး၏ကိုယ္စားလွယ္ေလာင္းအၿဖစ္စာရင္းမသြင္းထား ေသာ္လည္း၊ တပ္မေတာ္ကာကြယ္ေရးဦးစီးခ်ဳပ္၏စာရင္းတင္သြင္းမွုၿဖင့္ သမၼတေလာင္း(၃)ဦးစာရင္း၀င္အၿဖစ္ တိုက္ရိုက္ပါ၀င္လာႏိုင္ခြင့္ကိုအေၿခခံဥပေဒကေပးထားသည္ကိုသိၾကရန္လိုပါသည္။ ၿပည္ခိုင္ၿဖိဳးပါတီ၏ ဥကၠဌ ေဟာင္း(လက္ရွိၿပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္နာယက)ဗိုလ္ေရႊမန္းကားေနာင္ႏိုင္ငံေရးမ်က္ႏွာစာတြင္ထိပ္ပိုင္းၿပန္ပါလာႏိုင္ေရးလြန္စြာခဲယဥ္းသြားၿပီၿဖစ္သည္။ သူ့အားအတိုက္အခံပါတီေခါင္းေဆာင္ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ ဘက္ယိမ္းယိုင္သည္ဟု၊ ၿပင္ပေလာကကတြက္ခ်က္ၾကေသာ္လည္း၊ ယခုသက္တမ္းအတြင္းမိမိထက္ရာထူး တန္းစီစာရင္းတြင္ငယ္ရြယ္ေသာ ဗိုလ္သိန္းစိန္ကိုမိမိေပၚေက်ာ္လြန္၍၊ သမၼတရာထူးေပးသည္ကိုမႏွစ္ၿမိဳ့ႏိုင္ ေသာအမူအရာမ်ားၿပသၿခင္း၊ လႊတ္ေတာ္တစ္ရပ္လံုးကိုအစိုးရႏွင့္စဥ္ၿပိဳင္သည့္ ၿပည္ေထာင္စုအဖြဲ့အစည္းအၿဖစ္ သတ္မွတ္ရန္ၾကိဳးပမ္းမွု၊ အစိုးရႏွင့္ဆိုင္ရာၿပည္ေထာင္စုအဖြဲ့အစည္းအသီးသီးတို့၏ဥပေဒၾကမ္းမ်ားအေပၚလက္ ေတြ့က်ေသာၿပင္ဆင္မွုၿပဳရန္ၿငင္းဆန္မွု၊ ပါတီအတြင္းအုပ္စုဖြဲ့မွုစသည္တို့အတြက္ပါတီထိပ္ပိုင္းအၿဖစ္မွဖယ္ရွား လိုက္ၿခင္းၿဖစ္ပံုရသည္။
အာဏာရၿပည္ခိုင္ၿဖိဳးပါတီ
စစ္၀တ္လဲအမ်ားစုႏွင့္တည္ေထာင္ထားေသာဤပါတီၾကီးကိုယခင္တပ္အၾကီးအကဲ ဗိုလ္သန္းေရႊ၏လမ္းညႊန္မွု ၿဖင့္ဆက္လက္အင္အားၾကီးမားဆဲပင္ၿဖစ္သည္။ ခရိုနီစီးပြားေရးလုပ္ငန္းရွင္အနည္းငယ္လည္းပါ၀င္ေသာထိုပါတီ ၾကီးမွလာမည့္ေရြးေကာက္ပြဲတြင္မိမိတို့အႏိုင္ရမည္ဟုတြက္ခ်က္ေၿပာဆိုေနၾကသၿဖင့္၊ ေလ့လာသူအမ်ားစုက၊ မည္သို့ေသာအေထာက္အထား၊ ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံၿဖင့္ႏိုင္ရန္ၾကိဳးစားၾကမည္ဆိုသည္ကို ဆန္းစစ္ေမးခြန္း ထုတ္ေနၾကသည္။ အဖြဲ့အစည္းႏွင့္ရပ္ကြက္မ်ားအလိုက္ ႏွင့္လူထုလူတန္းစားႏွင့္အႏုပညာရွင္မ်ားပါမက်န္၊ လွည္းေနေလွေအာင္းလူထုအေပါင္းက NLD မွ NLD ၿဖစ္ေၾကာင္းအိပ္သြန္ဖာေမွာက္ဆႏၵၿပဳတိုင္တည္မွုေတြ ေနရာအႏွံ့ၿပဳလုပ္ေနၾကေသာ္လည္း၊ ဤပါတီၾကီးက တြက္ေရးအၿပည့္ႏွင့္စိတ္ခ်လက္ခ်ေနေနၾကသည္။ ပါတီထိပ္ပိုင္းေခါင္းေဆာင္ၾကီးမ်ား၏မဲဆြယ္စည္းရံုးရာအစည္းအေ၀းၾကီးမ်ားတြက္ပါအစည္းအေ၀းတက္ေရာက္သူပါတီ၀င္မ်ား၏ခ်ိနဲ့ေသာ္စိတ္၀င္စားမွု်ား၊ အခန္းအနားမၿပီးမွီပင္ ထ,ၿပန္ၾကေသာအၿဖစ္မ်ိဳးေတြအႏွံ့ေတြ့ရ သည္။ ရပ္ကြက္ေက်းရြာမ်ားအတြင္းလူထုႏွင့္တိုက္ရိုက္ေတြ့ထိေသာအခ်ိန္မ်ားတြင္ပင္၊ ေယဘူယ်က်လြန္း ေသာပဋိသႏၱာရစကားမ်ားႏွင့္သာေရာၿပြန္းေနသည္ကိုေတြ့ရသည္။
ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ ႏွင့္ အဓိကအတိုက္အခံအမ်ိဳးသားဒီမိုကေရစီအဖြဲ့ခ်ဳပ္
လမ္းစဥ္ပါတီေခတ္မွစ၍စစ္အစိုးရအဆက္ဆက္တြင္အဖိႏွိပ္ခံဒုကၡဆင္းရဲေရာက္ခဲ့ၾကေသာ အတိုက္အခံအင္ အားစုမ်ားသည္၊ အမ်ိဳးသားဒီမိုကေရစီအလံေတာ္ေအာက္တြင္စုရံုးမိၾကသည္။ ေက်ာင္းသား၊ ၀န္ထမ္း အပါအ၀င္ အမ်ားစုအေၿခခံလူတန္းစားမ်ားသည္၊ အဆိုပါအစိုးရအဆက္ဆက္တို့ကိုအေထြေထြေသာ မေၾကနပ္မွုတို့ၿဖင့္ဆန့္က်င္ခဲ့ေသာ္လည္းႏိုင္ငံထူေထာင္ေရးႏွင့္၊ လူထုဘ၀ၿမွင့္တင္ေရးလုပ္ငန္းၾကီးမ်ားတြင္၊ ႏိုင္ငံတကာႏွင့္ရင္ေဘာင္တန္းႏိုင္ေသာအခြင့္မ်ားမရရွိခဲ့ယံုမက၊ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးႏွင့္စီမံခန့္ခြဲေရးဆိုင္ရာ အေတြ့ အၾကံဳမ်ားကင္းမဲ့ခဲ့သည္။ ထိုအေထြေထြေသာအေတြ့အၾကံဳအင္အားခ်ိနဲ့မွုသည္၊ ႏိုင္ငံ၏ေခါင္းေဆာင္သစ္ ႏွင့္လိုက္ဖက္ေသာ ပညာရွင္စာရင္း၀င္ပါတီ၀င္စုစည္းမွုတြင္မ်ားစြာစိမ္ေခၚေနေပသည္။ လႊတ္ေတာ္အမတ္ ဟူေသာရာထူးကိုမက္ေမာၾကေသာ္လည္း၊ ထိုၿပည္သူ့ကိုယ္စားၿပဳတာ၀န္သည္၊ ႏိုင္ငံ၏အဖက္ဖက္ခ်ိဳ့တဲ့မွုကို အဖတ္ဆယ္ႏိုင္ရန္လံုေလာက္ေသာအဂၤါခ်ိဳ့တဲ့ခဲ့သည္မွာ၀မ္းနည္းဘြယ္ပင္။ NLD ပါတီတြင္းအမတ္ေလာင္း ပါ၀င္ခြင့္အတြက္ပါတီတြင္းအတြန္းအတိုက္ကိစၥမ်ားမဖံုးႏိုင္မဖိႏိုင္ေပၚေပါက္လာသည္။ ေခါင္းေဆာင္ ေဒၚ ေအာင္ဆန္းစုၾကည္ကိုယ္တိုင္ကပင္၊ ဗဟိုမွေရြးခ်ယ္ေသာကိုယ္စားလွယ္ေလာင္းမ်ားကိုအသိအမွတ္ၿပဳရန္ႏွင့္၊ ပါတီၾကီး၏အဓိကရည္မွန္းခ်က္ၿဖစ္ေၿမာက္ေရးႏွင့္လူထုကိုယ္စားၿပဳအမတ္မ်ားေပၚထြက္လာေရးဦးစားေပးၾက ရန္ ေၿဗာင္ဖြင့္ေၿပရသည့္အေခ်သို့ေရာက္ေနသည္။ ထိုအေတာမသတ္ႏိုင္ေသာအမတ္ေလာင္းအၿဖစ္ရရွိခြင့္ ကား၊ ေနရာအႏွံ့ပင္။
ၿပည္ပနိုင္ငံၿမန္မာသံရံုးအသီးသီးတြင္ေရာက္ရွိေနေသာၿမန္မာႏိုင္ငံသားအၿဖစ္ဆက္လက္တည္ရွိ၍မဲေပးခြင့္ရွိသူတို့ကိုဆန္းစစ္ခ်က္အရ (၉၀%) ေက်ာ္မွအတိုက္အခံမ်ားကိုမဲေပးေၾကာင္းအသိေပးၾကၿပီး၊ ထုတ္ေဖၚမေၿပာလို သူ (လူမ်ားစုကအတိုက္အခံကိုမဲေပးၿပီး၊ မိမိကလက္ရွိအာဏာရပါတီကိုမဲေပးထားသၿဖင့္) ရာႏွဳန္းအနည္းငယ္ ကိုသာေတြ့ရသည္။ ေနာက္ဆံုးရသတင္းမ်ားအရစကႍာပူႏွင့္ထိုင္း၊ ဂ်ပန္တို့တြင္ေထာင္ႏွင့္ခ်ီ၍ညအိပ္ေစာင့္ မဲေပးေနၾကေၾကာင္းသိရသည္။
တိုင္းရင္းသားပါတီႏွင့္အဆံုးမသတ္ႏိုင္ေသာ တစ္ႏိုင္လံုအၿပစ္အခတ္ရပ္စဲေရး
ကရင္အမ်ိဳးသားတပ္မေတာ္၏ (KNU)အပါအ၀င္တိုင္းရင္းသားပါတီ(၈)ဖြဲ့တို့ကၿပီးခဲ့ေသာအပါတ္ကအစိုးရႏွင့္ အပစ္အခတ္ရပ္စဲေရးကိုလက္ မွတ္ထိုးခဲ့သည္။ အစိုးရမွတိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္အဖြဲ့အားလံုးႏွင့္လက္မွတ္ ေရးထိုးရန္နည္းမ်ိဳးစံုၾကိဳးပမ္းခဲ့ ေသာ္လည္း မေအာင္ၿမင္ခဲ့ပါ။ တရုတ္ႏိုင္ငံႏွင့္နယ္စပ္ၿခင္းကပ္ေနေသာ ရွမ္းၿပည္လြတ္ေၿမာက္ေရးအဖြဲ့ႏွင့္ကခ်င္တပ္မေတာ္ (KIA)အပါအ၀င္အခ်ိဳ့လက္နက္ကိုင္တိုင္းရင္းသားအဖြဲ့ မ်ားမွ၊ လက္မွတ္ေရးထိုးၿခင္းမရွိခဲ့ပါ။ တိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္အားလံုးမပါ၀င္ရၿခင္းအေၾကာင္းရင္းမ်ားကား-
(က) တပ္မေတာ္မွမိမိဖြဲ့စည္းပံုအင္အားကိုအခ်ိဳးက်ေလွ်ာ့ခ်ေၿပာင္းလဲ၍ဖယ္ဒရယ္တပ္မေတာ္ အၿဖစ္ေၿပာင္း လဲရန္မၿဖစ္ႏိုင္ၿခင္း၊
(ခ) စီးပြားေရးလုပ္ငန္းရွင္တၿဖစ္လဲစစ္ေခါင္းေဆာင္ (warlords) မ်ားအေနၿဖင့္ မိမိလက္ေအာက္ခံတိုင္းရင္း သားအဖြဲ့ငယ္မ်ား၏တစ္ခုတည္းေသာသေဘာတူစုစည္းမွုကိုတည္ေဆာက္ရန္ခက္ခဲလွၿခင္း၊
(ဂ) ႏိုင္ငံေရးပါတီမ်ား၏ပူးေပါင္းပါ၀င္မွု၊ လူမ်ိဳးစုတိုင္းရင္းသားပါတီမ်ား၏ပါ၀င္မွုအခန္းက႑ကင္းမဲ့ၿခင္း၊
(ဃ) တပ္မေတာ္၏သီးသန့္မွုက႑ဆက္လက္တည္ၿမဲေနမွု၊
ဤကိစၥရပ္ၾကီးတခုလံုးေအာင္ၿမင္ေရးအတြက္အစိုးရမွ ၿပည္ပေရာက္ၿမန္မာလံုၿခံဳေရးႏွင့္ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ပညာရွင္ မ်ား (from Myanmar Peace Center) ကိုေခၚယူခန့္အပ္တာ၀န္ေပးခဲ့ၿခင္းမွာၿငိမ္းခ်မ္းေရးၾကိဳးပမ္းမွု သမိုင္း တြင္ပထမဦးဆံုးအၾကိမ္ၿဖစ္သလို၊ ႏိုင္ငံတကာႏွင့္ေဒသတြင္းမိတ္ဖက္ႏိုင္ငံမ်ားကိုဖိတ္ေခၚခဲ့သည္။ သို့ေသာ္ လည္းႏွစ္ပရေစၦဒမ်ားစြာၾကာခဲ့ေသာ ဗဟိုအစိုးရႏွင့္တိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္မ်ားၾကားယံုၾကည္မွု ကင္းမဲ့ ၿခင္းက၊ ေအာင္ၿမင္မွုကိုမ်ားစြာအေႏွာင့္အရွက္ၿဖစ္ေနေစေသးသည္။ လက္မွတ္ေရးထိုးခဲ့ေသာ တိုင္းရင္းသား လက္နက္ကိုင္မ်ားႏွင့္အစိုးရစစ္တပ္အၾကား၊ ႏိုင္ငံေရးဆက္လက္ေၿဖရွင္းေရးႏွင့္စစ္ေရးေစာင့္ ၾကည့္ပူးတြဲအဖြဲ့ မ်ား၏အဓြန့္ရွည္တည္တန့္ေရး၊ အေၿခခိုင္မာေရးမွာလည္းခလုပ္ကသင္းမ်ားအၿဖစ္မလြဲမေသြ ရွိေနေပဦး မည္ၿဖစ္သည္။ ထို့အတူလာမည့္ေရြးေကာက္ပြဲတြင္လက္မွတ္ေရးထိုးၿပီးတိုင္းရင္းသားမ်ားအေနၿဖင့္၊ သေဘာ တူညီခ်က္ပါ၊ မိမိၾကမၼာမိမိလြတ္လပ္စြာဖန္တီးခြင့္ႏွင့္ဖက္ဒရယ္မူမ်ားကိုအေၿခခံေသာ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ ခြင့္၊ မိမိေဒသထြက္သယံဇာတမ်ားစီမံခန့္ခြဲခြင့္မ်ားေပးအပ္ရေတာ့မည္ၿဖစ္သည္။
တပ္မေတာ္၏အနာဂါတ္ၿမန္မာ့ႏိုင္ငံေရးတြင္ပါ၀င္မည့္က႑
အေရးၾကီးဆံုးအခ်က္ကား၊ အဓိကအတိုက္အခံပါတီေခါင္းေဆာင္ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ႏွင့္ လက္ရွိတပ္မ ေတာ္ေခါင္းေဆာင္ဗိုလ္ခ်ဳပ္မွူးၾကီးမင္းေအာင္လွိဳင္အၾကားတရား၀င္ dialogue ယေန့အထိလံုး၀မရွိေသး ၿခင္းပင္ၿဖစ္သည္။ ဖြဲ့စည္းပံုအေၿခခံဥပေဒကေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္အားသမၼတၿဖစ္ခြင့္ကိုတားဆီးထားဆဲ ၿဖစ္သၿဖင့္၊ တပ္ႏွင့္ေနာင္တက္လာမည့္အစိုးရ (အကယ္၍အတိုက္အခံပါတီကအႏိုင္ရအစိုးရဖြဲ့ႏိုင္ခဲ့ေသာ္) ၾကား မဟာတံတိုင္းၾကီးတခုရွိေနေပေသးသည္။ ယင္းတံတိုင္းၾကီးသည္ပင္လ်င္၊ အေၿခခံဥပေဒကတရား၀င္ခြင့္ၿပဳ ထားေသာ၊ ႏိုင္ငံေတာ္၏အာဏာကိုႏိုင္ငံၿပဳကြဲၿခင္းကိုကာကြယ္ၿခင္းအလို့ငွာတပ္မေတာ္မွထိမ္းသိမ္းခြင့္ကိုၿပဳ ထားေပသည္။ အေၿခခံဥပေဒမွလည္းအေၿခခံမူမ်ားအပါအ၀င္၊ ပင္မက်ေသာ အေၿခခံဥပေဒၿပင္ဆင္ေရး စသည္တို့ကို၊ လႊတ္ေတာ္အရပ္ရပ္ရွိ တပ္မေတာ္သားလႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ပါ၀င္မွု (၂၅%)သေဘာတူ ညီမွ်မွုမရွိဘဲမၿဖစ္ႏို္င္ေပ။ ေနာင္ႏွစ္တြင္စစ္သက္ၿပည့္လ်က္တပ္မွအနားယူရမည့္ ဗိုလ္မင္းေအာင္လွိဳင္ အေန ၿဖင့္လည္း၊ ေလာေလာဆယ္အနားယူမည့္လကၡဏာမ်ားမေတြ့ရေသးပါ။
ေရြးေကာက္ပြဲနီးကပ္လာသည္ႏွင့္အမွ်၊ တပ္အၾကီးအကဲမွအရပ္ဖက္ဆိုင္ရာကိစၥရပ္မ်ားသို့ ခရီးလွည့္လည္ၿခင္း၊ သမၼတႏွင့္အတူယွဥ္တြဲလ်က္ခရီးလွည့္လည္ၿခင္းၿဖင့္၊ ၿပည္တြင္းအုပ္ခ်ဳပ္ေရးကိစၥမ်ားေတြ့ရသည္။ ထို့ၿပင္ ၿပည္ပနိုင္ငံမ်ားသို့ထိပ္ပိုင္းစစ္ေခါင္းေဆာင္မ်ားေစလႊတ္၍မဟာဗ်ဴဟာစစ္လက္နက္ႏွင့္ေခတ္မွီတည္ေဆာက္ ေရးလုပ္ငန္းမ်ားကိုေလ့လာၿခင္းမ်ားပိုမိုၿပဳလုပ္လာၾကသည္။ သမၼတေလာင္းေရြးခ်ယ္ေရးအခြင့္အာဏာကို အေၿခခံဥပေဒကေပးထားသၿဖင့္ (king maker) အဆင့္ကိုရရွိထားသူၿဖစ္သည္။ လက္ရွိလႊတ္ေတာ္မ်ားတြင္ လည္းအာဏာရပါတီၾကီးမွတင္သြင္းေသာအဆိုႏွင့္ဥပေဒၾကမ္းအခ်ိဳ့တို့ကိုလည္း (၂၅%)ကေအာင္ၿမင္စြာ
တားဆီးႏိုင္ခဲ့သည္။ တပ္မေတာ္အတြင္းေခတ္မွီေသာၿပဳၿပင္ေၿပာင္းလဲမွုကိုစစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္မ်ားလိုလား ေတာင့္တ သည္ကားအမွန္ပင္ၿဖစ္သည္။ တပ္မေတာ္၏လက္ရံုးတပ္မ်ား၊ ဦး/ေရး/ေထာက္စေသာခက္မၾကီး(၃)ရပ္စလံုးကို အခိုင္အခံ့တည္ေဆာက္ထားရံုမက၊ ခရိုင္အဆင့္တိုင္းလိုတြင္ တိုင္းငယ္/တပ္မငယ္မ်ားဖြဲ့စည္းခဲ့သည္။ အရပ္ဖက္အဖြဲ့အစည္းမ်ားကိုအခ်ိန္မေရြးအစားထိုးနိုင္မည့္၊ ယွဥ္ၿပိဳင္ဌာနမ်ား (parallel institutions) ဖြဲ့စည္း ထားၿပီးၿဖစ္သည္။ သို့အတြက္ေၾကာင့္တပ္ႏွင့္အရပ္ဖက္ညီညြတ္မွ်တေသာအုပ္ခ်ဳပ္ေရး စနစ္သစ္သို့ေရာက္ ရွိေရးမွာ အတြင္းစည္းမွစတင္ေၿပာင္းလဲရန္လိုအပ္ေပသည္။ (Change from within) တပ္မေတာ္၏အနာဂါတ္ နိုင္ငံေရးမ်ကႏွာစာတြင္ဆက္လက္အေရးပါေနဦးမည္မွာအမွန္ၿဖစ္ေပသည္။
လာမည့္ေရြးေကာက္ပြဲ၏ရလာဒ္ကိုၿမန္မာႏိုင္ငံသားတို့အနီးကပ္ေစာင့္ေနၾကသကဲ့သို့၊ ထြက္ေပၚလာမည့္အေၿဖ ကိုလည္းအမ်ိဳးမ်ိဳးတြက္ခ်က္ေနၾကသည္မွာအမွန္ပင္ၿဖစ္သည္။ သို့ေသာ္ပြင့္လင္းမွုရွိမည္ဟုထင္ေယာင္ ထင္ ဘြယ္ရွိေသာၿမန္မာ့ေရြးေကာ္ပြဲအေၿဖကား၊ လြယ္မေယာင္ႏွင့္လြန္စြာခက္ခဲလွေပသည္။ ေဖၚၿပခဲ့ေသာလက္ရွိ ပကတိအေၿခအေနမ်ားက၊ အေၿဖမ်ိဴးစံုတို့ကိုၿပညႊန္းေနသည္မွာအမွန္ပင္။