အၿငိမ္းစား

(၂၀၁၇)အတြင္းခ်င္းနင္း၀င္ေရာက္ၿပီးသည္ႏွင့္ ေမာင္မိုးညိဳႏွင့္တကြ တစ္ေက်ာင္းတစ္တန္းတည္းထြက္၊ အလုပ္အကိုင္ ႏွင့္၀န္ထမ္းဘ၀ေခတ္ၿပိဳင္ေရာက္ရွိၾကသူအခ်ိဳ့တို့၊ သက္ၿပည့္ပင္စင္စတင္ၾကရန္တာစူေသာ အခါဟုဆိုၾကပါစို့။ “အၿငိမ္းစား”ဆိုသည္ႏွင့္တၿပိဳင္နက္တည္း၊ ပင္စင္စားဟူေသာခံစားခြင့္ႏွင့္စပ္ဆိုင္ေသာ အေရးကိစၥတို့သည္ လည္း၀င္ေရာက္လာၾကပါသည္။ ေမာင္မိုးညိဳတို့ၿမန္မာႏိုင္ငံ၏လက္ရွိအစိုးရ၀န္ထမ္း ဥပေဒသမ်ားက၊ သက္ၿပည့္ပင္စင္ကို လူ့သက္တမ္းႏွစ္ (၆၀)အၿဖစ္သတ္မွတ္ထားသည္မို့၊ အၿငိမ္းစား ယူခ်င္သည္ၿဖစ္ေစ၊ မယူခ်င္သည္ၿဖစ္ေစ၊ ယူၾကရသည္။
အေမရိကသို့ေရာက္ရွိအေၿခခ်ၾကသူ ေမာင္မိုးညိဳတို့ၿမန္မာတစ္သိုက္ကေတာ့ အသက္(၆၀)တြင္ေၿပးေကာင္း တုန္း၊ အလုပ္ကိုၾကံဳးလုပ္ေနၾကရဆဲၿဖစ္သည္။ အဘယ္မွာမလုပ္ဘဲေနလို့ၿဖစ္မည္နည္း။ အိမ္လခေန့တဓူ၀ အသံုးစရိတ္ေတြအားလံုးေသာ၀ဲၾသဂအတြင္း၊ အသက္ရွင္သန္ရပ္တည္ေရးကား၊ အလုပ္လုပ္မွၿဖစ္မည္ၿဖစ္ သည္။ ၿပီးခဲ့ေသာရက္ပိုင္းေလာက္က၊ ေမာင္မိုးညိဳတို့လုပ္ခြင္က အသက္ (၆၅)ႏွစ္တမ္းဟုယူဆရေလာက္ သည့္ အမ်ိဳးသမီးၾကီးတစ္ဦး၊ အၿငိမ္းစားယူသၿဖင့္ လုပ္ေဖၚကိုင္ဖက္မ်ားက၊ ၀ိုင္း၀န္းၿပီးႏွုတ္ဆက္ပြဲေလးလုပ္ ၾကသည္။ (Sweet Escape) ဟူေသာစာတမ္းမ်ား၊ အလုပ္ေနရာအေတာ္မ်ားမ်ားရွိနံရံမ်ားတြင္ေနရာယူေန ၾကသည္။ (Sweet Escape)ဆိုသည့္စကားအတိုင္း၊ အၿငိ္မ္းစားယူမည့္သူကအူၿမဳးေနသည္။ အလုပ္လုပ္ၾကဆဲ လုပ္ေဖၚ ကိုင္ဖက္မ်ားက တီးတိုးတမ်ိဳးက်ယ္က်ယ္တဖံု မနာလို၀န္တိုေသာစကားတို့ၿဖင့္ဖံုးလႊမ္းေနသည္။ အၿငိမ္းစားယူၿပီးေနာက္သူမ၏မဟာအစီအစဥ္မ်ားကိုတန္းစီခ်ၿပေနပံုကို၊ ႏွဳတ္ဆက္ပြဲလာၾကသူေတြက သြားရည္တၿမားၿမားက်ၾကသည္။ “ငါဘဲၿဖစ္လိုက္ပါေတာ့” ဟုစိတ္ကူးယဥ္ၾကသူေတြကလူတိုင္းလိုလို။
စိတ္ကူးမယဥ္ဘဲဘယ္ရွိပါလိမ့္။ မိမိလုပ္သက္တေလွ်ာက္ကုန္းရုန္းလုပ္ခဲ့ရေသာအလုပ္မွရေသာ အၿငိမ္းစား ခံစားခြင့္ရပိုင္ခြင့္တို့က၊ မိမိ၏က်န္ရွိေသာသက္တမ္းအတြက္၊ အသင့္ေစာင့္ေနၿပီမဟုတ္ပါေလာ။ က်န္းမာဘို့၊ သြားႏိုင္လာႏိုင္ဘို့သာလိုသည္။ ဒါကပ်မ္းမွ်အေမရိကႏိုင္ငံမွ၀န္ထမ္းမ်ား၏ အၿငိမ္းစားမည့္ဘ၀။ ဒါဆိုလ်င္ ဒီႏိုင္ငံၾကီးတြင္မည္သည့္ ခံစားခြင့္မ်ားရွိမည္လဲ?
(က) Social Security လစဥ္ေထာက္ပံ့ေၾကး၊ (လက္ရွိအခ်ိန္တြင္ အသက္ ၆၆ႏွစ္ခြဲတြင္ခံစားခြင့္ရာႏွဳန္းၿပည့္ ထုတ္ယူခြင့္)
(ခ) 401k/403 Retirement savings စေသာမိမိအလုပ္လုပ္စဥ္ကအတိုးအပြားရေစေသာစုေဆာင္းေငြ၊
(ဂ) အစိုးရႏွင့္ၿပည္သူ့၀န္ထမ္း public services ႏွင့္ မူလကုမၸဏီၾကီးမ်ားအခ်ိုဳ့က ေထာက္ပံ့ေသာ ပင္စင္ (pension) (အခ်ိဳ့သာ)
(ဃ) Medicare ေခၚက်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မွုအာမခံ၊
ဤအရံအကာတို့ကား အေမရိကအပါအ၀င္၊ ေခတ္မွီဖြံ့ၿဖိဳးေသာႏိုင္ငံအေတာ္မ်ားမ်ားတို့တြင္ ရွိဆဲေခတ္ စားဆဲ ပင္။ အစီအစဥ္တိုင္းတို့တြင့္ခ်ိဳ့ယြင္းအားနည္းခ်က္မ်ားအနည္းႏွင့္အမ်ားဆိုသလိုရွိၾကေသာ္လည္း၊ ေယ်ဘူယ် အားၿဖင့္၊ “ပ်ိဳတိုင္းၾကိဳက္ေသာႏွင္းဆီခိုင္”တခုၿဖစ္ေနသည္မွာအမွန္။ သို့အတြက္လည္းအလုပ္လုပ္စဥ္ သက္ တမ္းတေလ်ွာက္စိတ္ဖိစီးမွုႏွင့္ပင္ပမ္းႏြမ္းနယ္မွုအားလံုးတို့ကိုၿပည့္ဖံုးကားခ်ႏိုင္ေသာ၊ ဘ၀လူမွုေရးလံုၿခံဳမွု ကား၊ ေမာင္မိုးညိဳတို့အပါအ၀င္ၿပည္ပေရာက္ေနထိုင္ၾကသူေတြအားလံုးတို့အတြက္၊ ဒုလႅဘတရားၾကီးတခုပင္မဟုတ္ ပါလား။
ေမာင္မိုးညိဳတို့ၿမန္မာႏိုင္ငံလက္ရွိက်င့္သံုးေနေသာအၿငိမ္းစားဘ၀၏သက္ေရာက္ေရာင္ၿပန္ဟပ္မွုကိုၾကည့္ၾက ပါစို့။ အၿငိမ္းစားယူၾကရမည္ကိုၿမန္မာတို့လြန္စြာေၾကာက္ရြံ့ၾကသည္။ မေၾကာက္ရြံံဘဲဘယ္မွာရွိလိမ့္မည္နည္း။ မိမိရာထူး၊လုပ္ပိုင္ခြင့္ေပၚတြင္ဖင္ခုထိုင္လ်က္ေခ်ြရံသင္းပင္းမ်ား၊ ခံစားခြင့္မ်ားစြာတို့ကိုလက္လႊတ္ၾကရေတာ့မည့္ ဘ၀ကိုအေၾကာက္ၾကီးေၾကာက္ၾကသည္။ အၿငိမ္းစားယူၿပီးသည္ႏွင့္လမ္းေဘးေရာက္သြားမည္မွာဧကန္မုခ်ၿဖစ္ သၿဖင့္၊ အၿငိမ္းစားယူမည့္ကိစၥကိုလားလားမွ်မစဥ္းစားလိုခ်င္ၾက။ Congratulations ဟုဆိုလာသူရွိၿငားအံ့၊ ထိုပုဂိၢဳလ္ႏွင့္မဟာရန္ၿဖစ္ရေခ်ေတာ့မည္။ အၿငိမ္းစားယူၿခင္းသည္ၿမန္မာ၀န္ထမ္းတို့အတြက္ ဘ၀နိဂံုး၏နိဒါန္းဟု ဆိုရလ်င္လြန္အံ့မထင္။ သို့အတြက္ကမၻာ၏ၿဖစ္ေနာက္ေက်ာတဖက္တြင္အၿငိမ္းစားယူသူတို့အူၿမဴးၾကလ်က္၊ အလုပ္လုပ္ကိုင္ဆဲလုပ္ေဖၚမ်ား၏မနာလို၀န္တိုမွုေတြလႊမ္းမိုးေနၾကခ်ိန္၊ ၿမန္မာႏိုင္ငံတြင္ကား၊ မ်က္ႏွာေအာက္ စိုက္စိတ္ဓါတ္ေရာလူပါဂ်ံဳးဂ်ံဳးက်ၾကရခ်ိန္ၿဖစ္သည္။ အလုပ္ထဲက်န္ခဲ့ၾကသူေတြေပ်ာ္ပြဲဆက္ခ်ိန္ဟုပင္ဆိုႏိုင္ သည္။ ကိုယ္အထက္ကအရာရွိမင္းအနားယူသည္ဆိုၿငားအံ့၊ ၀မ္းသာလံုးဆို့ၾကသူေတြလည္းဒုႏွင့္ေဒးပင္။
အဘယ့္ေၾကာင့္ဤသို့ကြာၿခားရပါသနည္း။ ၀န္ထမ္းစနစ္ႏွင့္၀န္ထမ္းေလာကတို့၏မ႑ိဳင္ၿဖစ္တည္မွုက၊ ဤၿခား နားေသာၿဖစ္ရပ္မ်ားကိုေပၚေပါက္ေစပါသည္။ အေနာက္ႏွင့္တိုးတက္ေသာႏိုင္ငံၾကီးမ်ားတြင္၊ မိမိအ လုပ္လုပ္ ကိုင္ေသာသက္တမ္းအတြင္းကုန္ရုန္းလ်က္အားၾကိဳးမန္တက္လုပ္ၾကရသည္။ ၿဖီး၍မရၿဖန္း၍မၿပီးပါ။ လုပ္ႏိုင္မွ ထမင္းနပ္မွန္သကဲ့သို့၊ လုပ္ႏိုင္မွ ဘ၀ေရရွည္အာမခံခ်က္ခိုင္မာလာႏိုင္မည္။ လူ့ဘ၀ရပ္တည္ရွင္သန္ေရးၾကီး ဟူေသာမဟာအေၿခခံၾကီးသည္၊ အလုပ္အကိုင္ရွိမွုအေပၚတြင္မ်ားစြာတည္သည္။ အလုပ္မရွိလ်င္အေနာက္ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္မရပ္တည္ႏိုင္ပါ။ သို့အတြက္ေၾကာင့္ Promising job (အာမခံခ်က္အၿပည့္ရွိေသာအလုပ္) တခုရွိ ေနေရးသည္၊ လူသားတို့အတြက္လြန္စြာအေရးပါေၾကာင္း၊ တိုးတက္ေသာႏိုင္ငံမ်ားကအထင္အရွား သက္ေသ ညႊန္းေနပါသည္။ အလုပ္အကိုင္ဟူေသာဘ၀အေၿခခံအုတ္ၿမစ္ၾကီးကိုတည္ေဆာက္ရၿခင္းမွာ၊ အမွန္တကယ္ အားၿဖင့္၊ ဘ၀ေန၀င္ခ်ိန္အတြက္ၾကိဳတင္ၿပင္ဆင္မွုၾကီးတစ္ရပ္ပင္ၿဖစ္သည္။
ႏိုင္ငံအသီးသီးတို့၏အၿငိမ္းစားယူေသာသက္တမ္းကိုမ်ိဳးဆံုသတ္မွတ္ထားေသာ္လည္း၊ အမ်ားအားၿဖင့္ (၆၀) မွ(၆၅)ႏွစ္ၿပည့္သက္တမ္းသည္၊ လုပ္အားစြမ္းအားစု (workforce) ၏အႏၱိမကာလ (peak)အၿဖစ္၊ ေဆးပညာ ႏွင့္ဥပေဒေရးရာရွုေထာင့္မွတညီတညြတ္တည္းးသတ္မွတ္ၾကသည္။ လာအိုႏိုင္ငံကဲ့သို့ေသာႏိုင္ငံတြင္မူ အသက္
(၅၀)ေလာက္တြင္အၿငိမ္းစားမယူမေနရသတ္မွတ္ထားေၾကာင္းေလ့လာေတြ့ရွိရသည္။ သူ့ႏိုင္ငံသူ့ေဒသ သူ့အ ေၾကာင္းၿပခ်က္တို့ၿဖင့္ရွိၾကသလို၊ သက္တမ္းေပၚမူတည္၍ အနားယူေစၿခင္းသည္လူတန္းစားခြဲၿခားရာေရာက္ သည္ဟု၊ အေမရိကၿပည္ေထာင္စုတ၀ွမ္းယူဆသၿဖင့္၊ ကိုယ္ကအၿငိမ္းစားမယူမခ်င္း၊ “မင္းအနားယူေတာ့ကြာ” ဟု ဘယ္အလုပ္ရွင္ကမွမတိုက္တြန္းရဲပါ။ မွတ္သားေလာက္ဘြယ္ပင္။ သို့တေစလည္း အသက္(၆၀)တြင္းခ်င္း နင္း၀င္ေရာက္ၿပီဆိုသည္ႏွင့္ မိမိတို့၏ေတြးေခၚမွု၊ ၾကံဆမွု၊ အဆံုးအၿဖတ္ေပးႏိုင္မွု၊ ခႏၶာစြမ္းအားမ်ားမသိမသာမွ သိသိသာသာၾကီးက်ဆင္းလာၾကသည္ကိုကာယကံရွင္တို့သာအသိဆံုးၿဖစ္ပါသည္။
ေခတ္မွီေသာႏိုင္ငံၾကီးမ်ားတြင္ လူအိုရံု (ဘိုးဘြားရိပ္သာ)မ်ားတြင္၊ မိမိကိုယ္ကိုမိမိမစြမ္းႏိုင္ၾကေတာ့သူေတြ အတြက္၊ ၾကိဳစုေဆာင္းေငြတို့ၿဖင့္စာရင္းသြင္းေငြေပးၾကိဳတင္ၿပဳလုပ္သူေတြေပါမ်ားလာသည္။ ဘိုးဘြားရိပ္သာ ေနႏိုင္ၾကသူေတြကား ေငြအင္အားေတာင့္တင္းၾကသူေတြဆိုပါေတာ့။ ေမာင္မိုးညိဳတို့ၿမန္မာၿပည္ၾကီးတြင္၊ မိမိတို့မိခင္ဖခင္မ်ားကို လူအိုရံုသို့ပို့မည္ဆိုသည့္အခ်က္သည္၊လူမွုေရးအရလြန္စြာရိုင္းစိုင္းၿပီးမိဘကို မေလ်ာ္ မကန္၊ၿပဳလုပ္ရက္ၾကေလခ်င္းဟု ယူဆၾကမည္ၿဖစ္သည္။ ဤအယူအဆကားမွားယြင္းေသာအယူအဆၿဖစ္ သည္။ မိမိကလည္းကိုယ္ဖိရင္ဖိမေစာင့္ေရွာက္ႏိုင္၊ မေစာင့္ေရွာက္တတ္၊ ေစာင့္ေရွာက္ရန္လည္းအခ်ိန္မေပး ႏိုင္ခ်ိန္တြင္၊ တတ္က်ြမ္းေသာ၀န္ထမ္းမ်ားလက္ထဲတြင္အပ္ႏွံၿပီး၊ အခ်ိန္မွန္သြားေရာက္လည္ပါတ္ၿခင္း၊ေလ့လာ အကဲခတ္ ၿခင္းတို့ကား၊ လက္ေတြ့အက်ဆံုးမိဘေစာင့္ေရွာက္ၿခင္းမည္သည္ဟု စာေရးသူကထင္ၿမင္မိပါသည္။ စံႏွုန္းၿပည့္ လူအိုရံုတခုတြင္၊ ေန့တဓူ၀ေလ့က်င့္ခန္း၊ က်န္းမာေရး၀န္ထမ္းအေစာင့္အေရွာက္၊ ဘာသာေရးႏွင့္ မိမိတို့စိတ္၀င္ စားဘြယ္ကိစၥမ်ားေဆာင္ရြက္ႏိုင္ေသာ၊ Assisted Living Apartment မ်ားေဖၚထုတ္ရန္ လိုအပ္ ပါသည္။ မိသားစုသားခ်င္းတို့အတြက္လည္းေနာက္ဆံတင္းၿခင္းကင္းေသာယင္းလူအိုရံုမ်ား၊ ၿမိဳ့တိုင္းရြာတိုင္း တြင္ေဖၚ ထုတ္ၾကရန္အခ်ိန္တန္ေပၿပီ။ အထူးသၿဖင့္ ရပ္ေ၀းေၿမၿခား ႏိုင္ငံတကာေရာက္သားသမီးမ်ားက ၿမန္မာၿပည္ ၾကီးတြင္က်န္ရွိခဲ့ေသာမိအိုဖအိုမ်ား၏က်န္းမာေရးကအစလံုၿခံဳၿပည့္စံုမွုကိုအထူးေတာင့္တၾကမည္မွာမလြဲေပ။ ယခုအခါ အစိုးရလူမွု၀န္ထမ္း၊ ကယ္ဆယ္ေရးႏွင့္ၿပန္လည္ေနရာခ်ထားေရး၀န္ၾကီးဌာနေအာက္ရွိ၊ လူမွု၀န္ ထမ္းဦးစီးဌာနၾကီးေအာက္ရွိ ေန့ကေလးထိန္းဌာနမ်ားဖြင့္လွစ္ထားသည္မွာအေတာ္ခရီးေရာက္ ေနေၾကာင္းေတြ့ ရသည္။ ထိုနည္းတူ Senior Daycare Center ကဲ့သို့ေသာ လူအိုေစာင့္ေရွာက္ေရးေန့လူအိုရံု မ်ားထူးေထာင္ လာေသာသတင္းမ်ားၾကားရသည္။ ၀မ္းေၿမာက္ဘြယ္ပင္။ သို့ေသာ္ ဆင့္ပါးစပ္ႏွမ္းပက္သကဲ့သို့ သာရွိေနေသး သည္။ ဘုန္းေတာ္ၾကီးေက်ာင္းမ်ား၊ ေစတနာ့၀န္ထမ္းလူအိုေစာင့္ေရွာက္ေရး ေန့/ညဌာနမ်ား လည္းေပၚေပါက္ လာၿပီၿဖစ္သည္။ Professional home health aids မ်ားလည္းေမြးထုတ္ေနၿပီၿဖစ္ေသာ္လည္း အစိုးရကဥပေဒ မ်ားႏွင့္တိတိက်က်အားေပးေဆာင္ရြက္ႏိုင္ၿခင္းမရွိေသးေၾကာင္းေတြ့ရသည္။
ဘ၀ေန၀င္ခ်ိန္ကာလအပိုင္းတိုအတြင္းဘ၀သာေမာဘြယ္လံုၿခံဳၿပည့္စံုမွုရွိေသာပင္စင္စားအၿငိမ္းစားလူအိုမ်ားဘ၀ကိုထြန္းလင္းေတာက္ပႏို္င္ေသာ အစိုးရအစီအမံမ်ားၿမန္မာၿပည္သူမ်ားအတြက္အေရးတၾကီးလိုအပ္ေနၿပီဟူ၍ သာ။

ၿပည္သူ၏၀န္ကိုထမ္းၿခင္း

အေမရိကလိုဖြံ့ၿဖိဳးတိုးတက္ၿပီးႏိုင္ငံၾကီးေတြမွာ ၿပည္သူ့၀န္ထမ္းမ်ားတိုးခ်ဲ့ခန့္ထားၿခင္း၊ ရာထူးအေၿပာင္းအေရႊ့ ေတြ ေဒၚနယ္ထရမ့္အစိုးရက အကန့္အသတ္မ်ား အခိုင္အမာခ်မွတ္ၿပဌာန္းမွုမ်ားကို မၾကံဳစဖူးအၾကီးအက်ယ္ ေဆာင္ရြက္ ေနခ်ိန္ၿဖစ္ပါတယ္။ ၀န္ထမ္းမ်ားနဲ့အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအေဆာက္အအံုဟာအမ်ားၿပည္သူလူထုအေပၚ ၀န္ထုပ္၀န္ပိုးၿဖစ္ေနတယ္ဆိုတဲ့အခ်က္ကို ႏွစ္ပရိေစၦဒၾကာၿမင့္စြာမႏွစ္ၿမိဳ့ခဲ့တဲ့၊ ေဒၚနယ္ထရမ့္ အုပ္စုဟာ၊ ၎ တို့အစိုးရတက္ၿပီးၿပီးၿခင္း၊ အစိုးရ၀န္ထမ္းမ်ားကိုၾကီးစြာေသာ အဟန့္အတားကန့္သတ္မွုမ်ားေဇာက္ခ်လုပ္လာ ပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ အစိုးရအုပ္ခ်ဳပ္ေရး ယႏၱရားေတြဟာ “အမ်ားၿပည္သူလူထုအေပၚ ၀န္ထုပ္၀န္ပိုးၿဖစ္ေန တယ္ဆိုတဲ့အခ်က္”ဟာ အေမရိက အပါအ၀င္တိုးတက္ဖြံ့ၿဖိဳးတဲ့ႏိုင္ငံၾကီးေတြမွာ ဆန္းသစ္တဲ့အယူအဆသစ္မ ဟုတ္ပါဘူး။ ႏိုင္ငံေရးေခတ္အဆက္ဆက္မွာတက္လာသမွ် အစိုးရေတြကကတိက၀တ္ေတြထပ္တလဲလဲလုပ္ ၿပီး၊ မေၾကခဲ့တဲ့တာ၀န္ေတြၿဖစ္ေနပါ တယ္။ ၾကီးမားတဲ့ဘ႑ာေရးၿဖတ္ေတာက္မွုေတြလုပ္တိုင္း လူထုကိုတိုက္ ရိုက္၀န္ေဆာင္မွုေပးေနရတဲ့ အစိုးရ ဌာနၾကီးမ်ား (ဥပမာ- IRS, Immigration, Department of Motor Vehicle) စတဲ့ဌာန ေတြရဲ့ ၀န္နဲ့အားမမွ်တဲ့ ၀န္ေဆာင္မွုအားနည္းခ်က္ေတြေၾကာင့္၊ ၀န္ထမ္းမ်ားကို ၿဖတ္ ေတာက္ၿခင္းကိစၥ ဟာ ေနာက္တန္းကို ေရာက္မွန္းမသိေရာက္သြားၾကပံုရပါတယ္။
ဒါေပမဲ့အေမရိကႏိုင္ငံအပါအ၀င္ တိုးတက္တဲ့ဒီကေန့ႏိုင္ငံၾကီးေတြမွာ အေရးပါလွေသာ၀န္ထမ္းအၾကီးအကဲ (ဥပမာ - IRS, FBI) နဲ့ အစိုးရအၾကီးအကဲမ်ား (၀န္ၾကီးမ်ား)ခန့္အပ္ၿခင္းကိုသမၼတကတိုက္ရိုက္ၿပဳလုပ္ ေသာ္ လည္း၊ ေအာက္ေၿခအဆင့္ဆင့္ေသာ ၀န္ထမ္းအၾကီးအကဲမ်ားကို၊ လက္ေအာက္ခံအၾကီးအကဲအ ဆင့္ဆင့္ တို့ကသာတာ၀န္ခံၾကပါတယ္။ ရာထူးတိုးၿခင္း၊ အေရးယူၿခင္း၊ လစာနဲ့ခံစားခြင့္မ်ားကိုလည္း ၀င္ေရာက္ စြက္ဖက္ ခြင့္မရွိပါဘူး။ အဲ့ဒီအလုပ္ကို Human Resource/ Human Capital (HR/HC) (လူ့စြမ္းအားအရင္း အၿမစ္) ဌာန ေတြကကိုင္တြယ္ၾကပါတယ္။ ဌာနတခုရဲ့စာေရး(သို့မဟုတ္) အရာရွိ၀န္ထမ္းခန့္မယ္ဆိုရင္၊ တစ္ဆင့္ၿမင့္ဌာန အၾကီးအကဲကတစ္ဦးခ်င္းေသာ္၎၊ အဖြဲ့လိုက္ေသာ္၎ (ရာထူးရဲ့အေရးပါမွုအေပၚမူတည္ၿပီး) လူေတြ့ေမးၿမန္း ၿခင္း (interview) လုပ္ပါတယ္။ ေလွ်ာက္ထားသူရဲ့ Resume/Curriculum Vitae ကိုေနာေၾက ေအာင္ေလ့လာ ၾကရပါတယ္။ သက္ဆိုင္ရာ HR/HCရဲ့ပဏာမစိစစ္မွုမရွိဘဲ၊ အဲ့ဒီလူေတြ့ေမးၿမန္းၿခင္းအဆင့္ေရာက္မလာ ႏိုင္ပါ ဘူး။ အဲ့ဒီအရာရွိရဲ့ဆံုးၿဖတ္ခ်က္ကို၊ အၿခားဘယ္အစိုးရ/ ၀န္ၾကီး၀န္ကေလးမင္းတို့၀င္ေရာက္စြက္ဖက္လို့ မရပါ ဘူး။ စြက္ဖက္ၿခင္းလဲမရွိပါဘူး။ ထူးၿခားတဲ့အေၿခအေန ေၾကာင့္၊ အထက္အရာရွိ (သို့မဟုတ္) အၿခားလုပ္ ပိုင္ခြင့္ ရွိသူတစ္ဦးဦးက ၀င္ေရာက္စြက္ဖက္ရင္လည္း ၾကိဳးေၾကာင္းဆီေလ်ာ္တဲ့ ခိုင္မာတဲ့အေၾကာင္းၿပခ်က္ ေတြမွတ္ တမ္းမွတ္ရာၿပဳရပါတယ္။ အေမရိကႏိုင္ငံမွာ မွတ္တမ္း၀င္အစိုးရေဆာင္ရြက္အားလံုးတို့ဟာ က်မ္းကိ်မ္္ ထြက္ ဆိုဘိသကဲ့သို့ (under oath) ၿဖစ္တဲ့အတြက္ ေၾကာင့္၊ ေဆာင္ရြက္မွုမွန္သမွ်တို့ဟာ အမွာအယြင္းရွိခဲ့ရင္၊ (ကိုယ့္ေနာက္ကအရိပ္တခုလိုလိုက္ ေနတာေၾကာင့္) ဘယ္သူမွ အမွားမလုပ္ႏိုင္ၾကပါဘူး။ အဲ့ဒီအတြက္ ေၾကာင့္
အေမရိကနဲ့တိုးတက္တဲ့ႏိုင္ငံၾကီး မ်ားရဲ့ ၿပည္သူ့ေရးရာ၀န္ထမ္းကိစၥရပ္ၾကီးဟာ အတိမ္းအေစာင္း နည္းႏိုင္သမွ် နည္းတဲ့ လူရိုေသရွင္ရိုေသဘ၀မွာ ရွိေနဆဲပါ။ Public service ဆိုတဲ့ဂုဏ္ၿဒပ္ဟာအင္မတန္ၾကီးမား ပါတယ္။
က်ြန္ေတာ္တို့ၿမန္မာႏိုင္ငံမွာေတာ့ ႏိုင္ငံတကာကၿပည္သူ့၀န္ထမ္းေတြေရြးခ်ယ္ၿခင္း၊ ခန့္အပ္ၿခင္း၊ အေရးယူၿခင္း၊ တို့နဲ့ေၿဖာင့္ေၿဖာင့္ၾကီးဆန့္က်င္တဲ့၊ ဗဟိုဦးစီးစနစ္နဲ့ တိုက္ရိုက္ခန့္တဲ့စနစ္ဆက္လက္က်င့္သံုးသက္ဇိုးရွည္ေနဆဲ ၿဖစ္ေနတာကိုေတြ့ရပါတယ္။ ၿပန္တမ္း၀င္အရာရွိ (Gazetted Officer) ရာထူးမ်ားကို ရာထူး၀န္အဖြဲ့ကကိုင္တြယ္ ေရြးခ်ယ္ၿပီး၊ Non-gazetted ရာထူးမ်ားကိုသက္ဆိုင္ရာ၀န္ၾကီးဌာနကတိုက္ရိုက္ကိုယ္တြယ္ေဆာင္ရြက္တဲ့ေယ် ဘူယ်၀န္ထမ္း၀င္ေပါက္ (in-put) ကေရွးရိုးၿဗိတိသ်ွစနစ္ကိုလိုက္နာဆဲပါ။ ယခုေဆာင္းပါးေရးေနဆဲအခ်ိန္မွာ တိုက္တိုက္ဆိုင္ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္မွ “ၿမန္မာႏိုင္ငံ ႏိုင္ငံ့၀န္ထမ္းၿပဳၿပင္ေၿပာင္းလဲမွုဆိုင္ရာမဟာဗ်ဴဟာ စီမံခ်က္ထုတ္ၿပန္ပြဲ”ဆိုင္ရာဖြင့္ပြဲအခန္းအနား မွာ မိန္ခြန္းေၿပာသြားတာကို (၂၀၁၇ ဇူလိုင္ ၁၂ ရက္) ထုတ္ သတင္းစာေတြမွာ ပလူပ်ံေအာင္ေတြ့ရပါတယ္။ တရိပ္ရိပ္က်ဆင္းေနတဲ့ ၿပည္သူ့၀န္ထမ္းမ်ားရဲ့စြမ္းရည္မ်ား၊ ထိန္းမႏိုင္ေအာင္ပ်က္စီးယို့ယြင္းေနတဲ့ စာရိတၱပိုင္း ဆိုင္ရာတို့ေၾကာင့္ အမ်ားလူထုက ၿပည္သူ့၀န္ထမ္းမ်ား အေပၚယံုၾကည္ကိုးစားမွုမွုဟာ ခုခ်ိန္မွာ အ၀ီဇိေအာက္ေရာက္ ေနပါတယ္။ အဂတိလိုက္စားမွုတိုက္ဖ်ာက္ေရးကို၊ ယခင္အစိုးရလက္ထက္(၂၀၁၃) စက္တင္ဘာမွာအာဏာ တည္ခဲ့တဲ့လာဘ္ေပးလာဘ္ယူမွုဥပေဒကေန၊ (၂၀၁၄) ဇူလိုင္လမွာ “အဂတိလိုက္စားမွုတိုက္ဖ်က္ေရးဥပေဒ” ဟာ စာရြက္ေပၚမွာဘဲအသက္ရွင္လ်က္ ရွိပါ တယ္။ (၂၀၁၆)ႏွစ္ဦးပိုင္းမွာအာဏာရလာတဲ့ သမၼတဦးထင္ေက်ာ္ လက္ထက္မွာ ဒီအက်င့္ပ်က္ခ်စားမွုေတြကို လံုး၀ (လံုး၀) သည္းခံမွာမဟုတ္ေၾကာင္းေရြးေကာက္ပြဲကတိက ၀တ္အတိုင္း သံမဏိစည္းမ်ဥ္းထုတ္ၿပန္ခဲ့ပါ တယ္။ အဲ့ဒီေန၀င္မီးၿငိမ္းအမိန့္ေၾကာင့္ အစိုးရအရာရွိၾကီးမ်ား လာဘ္ ယူမွုေတြတန့္သြားၿပီး၊ ေနာက္ဆက္တြဲ အေနနဲ့ အစိုးရယႏၱရားၾကီးရပ္သြားသလိုၿဖစ္သြားပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ တည္ဆဲအစိုးရလက္ထက္မွာရွိၾကတဲ့ အၿမဲတမ္းအတြင္း၀န္ အပါအ၀င္၊ ညႊန္ၾကားေရးမွူးခ်ဳပ္၊ ဦးေဆာင္ညႊန္ၾကား ေရးမွူးနဲ့ ၀န္ထမ္းအဖြဲ့အစည္းအၾကီး အကဲမ်ားဟာ၊ အားထုတ္ၾကိဳးပမ္းၿခင္းအလ်င္းမရွိဘဲ၊ ေန့စဥ္မစဲအသဲသဲအလိုအေလ်ာက္၀င္လာတဲ့ (မလိုခ်င္ ေတာ့ေလာက္ေအာင္အေတာမသတ္ရေနတဲ့) လာဘ္ပါသက၀င္ေငြ မ်ားဟာ ၾသခ်ရေအာင္အင္မတန္ၾကီးမားတာ၊ ၿငင္းမရတဲ့လူသိရွင္ၾကားသာဓကေတြပါ။ သက္ေသတခုအေနနဲ့ ၿပရရင္ သူတို့ရဲ့သားသမီး အသိုင္းအ၀န္းကေန့ စဥ္သူေဌးသံုးသံုးႏိုင္တဲ့ေနထိုင္မွုဘ၀၊ ၿပည္ပသို့အကန့္အသတ္ မရွိေၾကးၾကီးေပးလယ္ပါတ္သြားလာႏိုင္မွု၊ တန္းဘိုးအၿမင့္မားဆံုးေသာ တကၠသိုလ္အဆင့္ၿမင့္ပညာမ်ားတြင္ပညာသင္ ၾကားႏိုင္မွုေတြက ထင္ရွားလွတဲ့ သာဓကေတြပါ။ လက္ရွိအၿမဲတမ္းအတြင္း၀န္/တာ၀န္ခံညႊန္ၾကားေရးမွူးခ်ဳပ္ တစ္ဦးရဲ့လစာဟာ (၅)သိန္း (US$ ၅၀၀) ပါဘဲ။ အဲ့ဒီအၿမဲတမ္းအတြင္း၀န္/တာ၀န္ခံညႊန္ၾကားေရးမွူးခ်ဳပ္တစ္ဦး ဟာ သူ့သားသမီးတစ္ဦးဦးကို အေမရိကလိုႏိုင္ငံၾကီးရဲ့(ေစ်းအသက္သာဆံုး)တကၠသိုလ္ၾကီးတခုမွာ တစ္လကို ပ်မ္းမွ် (US$၂၅၀၀) ေပးၿပီး၊ ဘယ္လိုေက်ာင္းထားႏိုင္ၾကပါသလဲ? လက္ရွိအၿမဲတမ္းအတြင္း၀န္/ တာ၀န္ခံ ညႊန္ၾကားေရးမွူးခ်ဳပ္တိုင္းဟာ ခုခ်ိန္မွာ အဲ့ဒီအသံုးစရိတ္ကို မ်က္ေစ့မွိတ္သုံးႏိုင္ၾကပါတယ္။ ေနာက္ဆက္တြဲ အေနနဲ့ၿမန္မာ့စီးပြားေရးဟာ ရပ္တန့္က်ဆင္းသြားပါတယ္။ အာဏာရ NLD ပါတီအၾကီးအကဲရဲ့လူသိရွင္ၾကား ထုတ္ေဖၚေၿပာဆိုခ်က္အရ၊
ယခင္အစိုးရကခန့္ထားခဲ့တဲ့ ဌာနအၾကီးအကဲေတြရဟာ ယခင္အစိုးရစစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္မ်ားအ ေပၚသစၥာဆက္လက္ရွိ ေနေသးမွု၊ မိမိတို့တရားမ၀င္ရရွိေနေသးတဲ့ လာဘ္ပါသကလက္ရွိအစိုးရရဲ့အမိန့္ေၾကာင့္၀င္ေငြေလ်ာ့နည္းသြား မွုေတြ ေၾကာင့္၊ “မလုပ္၊ မရွုပ္၊ မၿပဳတ္” လုပ္ရပ္ေတြေၾကာင့္ဆိုၿပီးေဖၚၿပခဲ့တာကိုၾကည့္ပါ။ တကယ္ေတာ့ ၿမန္မာ့ စီးပြား ေရးဟာ ဆိုခဲ့သလို“အထေႏွးတဲ့အဆင့္” သာမက၊ “ဖင္ထိုင္က်”တဲ့အဆင့္ေရာက္ေနပါၿပီ။ ဒီအခ်က္ကိုေဒၚ ေအာင္ဆန္းစုၾကည္ကမီးေမာင္းထိုးၿပခဲ့ၿပီး၊ အစိုးရနဲ့ပါတီက ၿပင္းၿပင္းထန္ထန္အေရးယူေတာ့မွာၿဖစ္ေၾကာင္း ပြင့္ပြင့္လင္းလင္းေၾကၿငာခဲ့ပါတယ္။ အေမရိကရဲ့ ႏိုင္ငံတကာအေပၚေထာက္ပံ့ကူညီေရးဟာ အလွမ္းေ၀းယံုမက၊ အခုအခ်ိန္မွာ ရွိဆဲမၿဖစ္စေလာက္အေထာက္အပံ့ (USAID လိုေထာက္ပံ့မွုေတြ)မၿဖတ္ေတာက္မေလွ်ာ့ခ်ဘူး လို့အာမမခံႏိုင္ေတာ့ပါဘူး။ အေမရိကရဲ့အေထာက္အပံ့ကိုေစာင့္ေနၾကတဲ့က်န္ဥေရာပနဲ့ ဖြံံၿဖိဳးၿပီးႏိုင္ငံမ်ားရဲ့ အေထာက္အပံ့မ်ားဟာလည္း အမ်ားၾကီးဆုတ္ဆိုင္းသြားစရာရွိပါတယ္၊ (အက်ိဳးအၿမတ္ၿမက္ၿမက္ကေလးေတြ ၾကိမ္းေသေပါက္ရႏိုင္တယ္ဆိုတဲ့စီးပြားေရးအကြက္အကြင္းရွိႏိုင္ပါမွ။) တဖက္ကလည္း အလွမ္းေ၀းေနေသးတဲ့ ၿပည္တြင္းတိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္မ်ားရဲ့ရာသက္ပန္အၿပစ္အခတ္ရပ္စဲေရး၊ လူမ်ိဳးေရးနဲ့ဘာသာေရးမတည္ ၿငိမ္မွုေတြက အစိုးရကိုမၾကံဳစဖူးအၾကီးအက်ယ္စိမ္ေခၚေနပါတယ္။ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းၾကီးမ်ားကလည္း စီးပြား ေရးကို ဦးစားေပးဘို့ လက္ရွိအစိုးရက အၾကီးအက်ယ္ပ်က္ကြက္ေနတယ္လို့ ၿပစ္တင္ေနခ်ိန္ၿဖစ္ပါတယ္။ အစိုးရရဲ့လုပ္နည္းလုပ္ဟန္ေတြဟာေန့စဥ္သတင္းစာမွာ၊ အရင္အဆက္ဆက္ေသာ အစိုးရရဲ့ လုပ္နည္းလုပ္ဟန္ အတိုင္းအေၿပာင္းအလဲလံုး၀မရွိဆက္လက္က်င့္သံုးၾကရင္း “ပြဲတက္အစိုးရ” (celebrity administration) အၿဖစ္ နဲ့အထင္းသားၿမင္ေနရတံုးပါဘဲ။ ဒါေတြဟာၿငင္းမရတဲ့ လက္ေတြ့ၿဖစ္ေနတာေတြပါ။ ဒီႏွစ္ပရိေစၦဒၾကာပ်က္ စီးယို့ယြင္းမကပ်က္စီးေနတဲ့ ၀န္ထမ္းေလာကရဲ့ စာရိတၱနဲ့ စြမ္းေဆာင္ရည္ဟာ လူထုရဲ့ ကိုးစားမွု အနိမ့္ဆံုးဘ၀ ေရာက္ေနတဲ့အၿဖစ္ကို ၿပည္ေထာင္စုရာထူး၀န္အဖြဲ့ website မွာေဖၚၿပထားတာကို မူရင္းအတိုင္းေကာက္ႏွုတ္ ေဖၚၿပလိုက္ပါတယ္။
“ ႏိုင္ငံ့၀န္ထမ္းမ်ားႏွင့္ၿမန္မာၿပည္သူမ်ားအၾကား လက္ရွိဆက္ဆံေရးတြင္မၾကာခဏဆိုသလို၊ ပြင့္လင္းၿမင္သာ မွုမရွိမွု၊ အဂတိလိုက္စားမွု၊ တိုင္ၾကားမွု၊ တိုင္ၾကားမွုႏွင့္နစ္နာမွုတို့အတြက္ တုန့္ၿပန္ေဆာင္ရြက္ေပးႏိုင္ၿခင္းမရွိမွဳ တို့ကိုေတြရပါသည္။ အစိုးရဌာနမ်ား၏လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားႏွင့္ လုပ္ထံုးလပ္နည္းမ်ားသည္ ရွုပ္ေထြးၿပီးရွင္းလင္း ၿပတ္သားမွု မရွိဟု အမ်ားၿပည္သူကရွုၿမင္ေလ့ရွိပါသည္။ ႏိုင္ငံ့၀န္ထမ္းမ်ားအေပၚယံုၾကည္ကိုးစားမွုမရွိဘဲ အေၿခခံ၀န္ေဆာင္မွုရရွိရန္အတြက္ လာဘ္ေပးရမွုမ်ားသည္ ၿဖစ္ရိုးစဥ္ၿဖစ္တစ္ခုကဲ့သို့ၿဖစ္ေနပါသည္။ ၿပည္သူ မ်ားမွ တိုင္ၾကားမွုမ်ား မည္သို့ၿပဳရမည္ကိုေသခ်ာစြာမသိဘဲ၊ အကယ္၍တိုင္ၾကားမွုမ်ားၿပဳလုပ္လ်င္လည္း အေရးယူေဆာင္ရြက္မွုမ်ားရွိပါမည္လားဟူေသာ သံသယမ်ားရွိေနၾကပါသည္။”
“UNDP မွ ၂၀၁၅ခုႏွစ္ေဆာင္ရြက္ခဲ့ေသာ ေဒသႏၱရအုပ္ခ်ဳပ္ေရးလုပ္ငန္းစဥ္အေၿခအေနေလ့လာမွုတြင္ ေၿဖဆို သူ(၅၉%)က ၎တို့သည္ (အစိုးရမွအခမဲ့ေပးသင့္ေသာ) ေဆး၀ါးမ်ားကိုရရွိရန္အတြက္ အစဥ္အၿမဲေငြေပးရ သည္။”
“ၿပစ္ဒဏ္ေပးမွုမ်ားရွိလ်င္လည္း အဂတိလိုက္စားမွုႏွင့္ညီမ်ွေသာ ၿပစ္ဒဏ္မ်ားခံရပါသလားဟုသေဘာထား အၿမင္စစ္တမ္းေမးၿမန္းေသာအခါတြင္လည္း အမ်ားစုက ‘တခါတရံ’ (၄၄%) ႏွင့္ ‘ရွားပါးသည္’ (၁၈%) ဟုေၿဖၾကပါသည္။”
လက္ရွိအစိုးရကယမန္ႏွစ္ၾသဂုတ္လကတည္းကအစပ်ိဳးခဲ့တဲ့ က်ယ္ၿပန့္တဲ့အဆင့္ဆင့္ေဆြးေႏြးပြဲမ်ား၊ နယူးဇီလန္လိုၿပည္ပ ႏိုင္ငံေတြမွာရာထူး၀န္အဖြဲ့နဲ့တတ္က်ြမ္းမွုဆိုင္ရာပုဂၢိဳလ္မ်ားရဲ့ ေလ့လာေရးထြက္ေလ့လာ ခဲ့မွုေတြအေပၚ ကေန ေပၚေပါက္လာတဲ့ ဒီမဟာဗ်ဴဟာၿပဳၿပင္ေၿပာင္းလဲေရး နယ္ပယ္ၾကီး (၄) ခုကိုသတ္မွတ္ ခဲ့ပါတယ္။
(က) ႏိုင္ငံ့၀န္ထမ္းအုပ္ခ်ဳပ္မွုပံုစံသစ္ - ၀န္ထမ္းမ်ားအားဖယ္ဒရယ္ဒီမိုကေရစီၿပည္ေထာင္စုကိုထူေထာင္ လိုေသာသေဘာထားကိုထင္ဟပ္တဲ့ဦးတည္ခ်က္မ်ားရွိေစေရး နဲ့ ရာထူး၀န္အဖြဲ့လုပ္ငန္း/လုပ္ငန္းလုပ္ပိုင္ ခြင့္မ်ားခိုင္မာရွင္းလင္းေစေရး။
(ခ) အရည္အခ်င္းကိုအေၿခခံ၍စြမ္းေဆာင္ရည္ကိုဦးစားေပးေသာအေလ့အထေဖၚထုတ္ေရး။
(ဂ) ၿပည္သူဗဟိုၿပဳႏိုင္ငံ့၀န္ထမ္းမ်ားၿဖစ္လာေစရန္ေခါင္းေဆာင္ႏိုင္မွုႏွင့္စြမ္းရည္မ်ားၿမွင့္တင္ေရး။
(ဃ) ႏိုင္ငံ့၀န္ထမ္းက႑ပြင့္လင္းမွု၊ တာ၀န္ခံမွုႏွင့္တာ၀န္ယူမွုၿဖစ္ေစေရး။
ေဖၚၿပပါမဟာဗ်ဴဟာစာတမ္းကိုေလ့လာၾကည့္ရာမွာ က်ြမ္းက်င္မွုဆိုင္ရာေ၀ါဟာရမ်ားႏွင့္သာၿပည့္ႏွက္ေနၿပီး၊ အမ်ားၿပည္သူကို တိုက္ရိုက္အသိေပးေသာ ထင္သာၿမင္သာသည့္ အေၿပာင္းအလဲမ်ားကိုေဖၚၿပထားၿခင္းမရွိ ပါဘူး။ ေဆြးေႏြးစီစဥ္ၾကသူ stakeholders မ်ားအေနၿဖင့္ ေၿပာင္းလဲလိုေသာအခ်က္မ်ားရွိႏိုင္မွာမွန္ေသာ္လည္း၊ စာတမ္းတြင္တိတိက်က်ေဖၚၿပထားၿခင္းမရွိေသးပါဘူး။ သို့ေသာ္လည္းအခ်ိန္တိုကာလအတြင္း ဤအေၿပာင္း အလဲ ၾကီးခုၿဖစ္လာႏိုင္ေရးဟာ တကယ္ေတာ့မလြယ္ကူေသးသလို အားလံုးကသည္းခံၾကရမွာၿဖစ္သလို၊ လူထုေရာ အစိုးရကပါ ဥစၥာရင္လိုဥစၥာရင္ခဲေဆာင္ရြက္ၾကဘို့လိုပါတယ္။
အဓိကမီးေမာင္းထိုးၿပလိုတဲ့အခ်က္ကေတာ့ -
(က) လက္ရွိက်င့္သံုးေနတဲ့ ညႊန္ၾကားေရးမွူးခ်ဳပ္ေတြက တစ္ႏိုင္ငံလံုးမွာရွိတဲ့ ၿပန္တမ္း၀င္အရာရွိကဲ့သို့ေသာ ရာထူးမ်ား ရဲ့ခန့္ထားေရး၊ အေရးယူေရးေၿပာင္းေရႊ့ေရးေတြလုပ္ေနတာေတြကို၊ ဖ်က္သိမ္းဘို့လိုပါလိမ့္မယ္။
(ခ) ရာထူးဆိုင္ရာကိစၥမ်ားကိုကိုင္တြယ္က်င့္သံုးၿခင္းနည္းနဲ့ မိမိကိုယ္ကိုတန္ခိုးထြားေစမဲ့ လုပ္နည္းလုပ္ဟန္ ေတြ ဖယ္ရွားရပါမယ္။ ရာထူးဆိုင္ရာကိစၥမ်ားကိုင္တြယ္ခြင့္ကိုအေသဆုပ္ကိုင္ဖင္ခုထိုင္တဲ့စနစ္ၾကီးကိုဖ်က္သိမ္းရပါ မယ္။
(ဂ) HR/HC ကဲ့သို့ေသာသီးသန့္ဌာနမ်ားသတ္မွတ္ၿပီး၊ ရာထူးၾကီးငယ္၀င္ ေပါက္မ်ားအၿဖစ္သတ္မွတ္ရပါမယ္။ (ဃ) ရာထူး၀န္အဖြဲ့ကၿပန္တမ္း၀င္အရာရွိရာထူးမ်ားကိစၥကိုင္တြယ္ၿခင္းဟာ လက္ေတြ့မက်ေတာ့သလို၊ ေခတ္ နဲ့မညီေတာ့သလို ဖ်က္သိမ္းသင့္တဲ့ကိစၥပါ။ ရာထူး၀န္အဖြဲ့ဟာမိမိကိုယ္ကိုမိမိ HR/HC အၿဖစ္သတ္မွတ္၍၊ အစိုးရဌာနမ်ား၏ရာထူးခန့္ထားၿခင္းကိစၥမ်ားတြင္၀င္ေရာက္လႊမ္းမိုးစြက္ဖက္ၿခင္းထက္ေစာင့္ၾကည့္ဆန္းစစ္ေန ေသာအဖြဲ့အေနၿဖင့္သာရွိေနသင့္ပါတယ္။ တေန့တခ်ိန္မွာ အစိုးရ၀န္ထမ္းအားလံုးတို့ရဲ့ ၀င္ေပါက္ရာထူးထိန္း ညွိၿခင္း၊ ေပါင္းစပ္ညွိႏွိဳင္းၿခင္း၊ လစာ (pay) ႏွင့္ခံစားခြင့္မ်ား(benefits)မ်ားကိုစုစည္းၿဖန့္ေစၿခင္း၊ စသည္တို့ကို သာေဆာင္ရြက္တဲ့ Office of the Personal Management အဆင့္အၿဖစ္ဦးတည္သြားႏိုင္ရပါမယ္။ ၀န္ထမ္း ေရးရာဥပေဒကိုတြန္းအားေပးေစာင့္ၾကပ္တဲ့ဌာနၾကီးတခုပါ။ ရာထူးခန့္ထားေရးအဖြဲ့အေနနဲ့မရွိသင့္ေတာ့ပါ။
(င) မိမိအားခန့္ထားသူ (ရာထူးခန့္အပ္ သူတဆင့္ၿမင့္ အရာရွိ) ဟာမိမိလုပ္ရည္ကိုင္ရည္ကိုလုပ္ထံုးလုပ္နည္းမ်ား နဲ့အၿမဲေလ့လာမွတ္တမ္းတင္ ဘို့လို အပ္ သလို၊ အဲ့ဒီ၀န္ထမ္းရဲ့ရာထူးတိုးေရး၊ အေရးယူေရးကိစၥအ၀၀ ကိုကိုယ္ တိုင္ေခါင္းခံဘို့လိုပါတယ္။ အဲ့ဒီ၀န္ထမ္း မေကာင္းရင္အဲ့ဒီအရာရွိမွာလည္းတာ၀န္ရွိတယ္ဆိုတဲ့ လုပ္နည္း လုပ္ဟန္ပါ။
အစိုးရရဲ့လက္ရွိရာထူးဆိုင္ရာကိုင္တြယ္က်င့္သံုးပံုကိုၾကည့္ရင္၊ မိမိရာထူးနဲ့ဆိုင္တဲ့လုပ္ေဆာင္ဘြယ္ရာကိစၥမ်ား ထက္၊ ၀န္ထမ္းမ်ားဆိုင္ရာကိစၥမ်ားကိုင္တြယ္ေနၾကရတာကို ခံုမင္ေနၾကတာအေသအခ်ာပါဘဲ။ ဒီအခြင့္အထူး ၾကီးကိုလက္လႊတ္မခံႏိုင္ၾကသလို၊ မရရွိၾကတဲ့သူေတြကလည္း အလုအယက္လိုခ်င္ၾကပါတယ္။ ေန့တဓူ၀ကိစၥ ေတြကိုၾကည့္ရင္အထက္အရာရွိေတြရဲ့အမိန့္ ညႊန္ၾကားခ်က္မ်ားကိုသာ အေလးစိုက္ၾကၿခင္းနဲ့က်န္အခ်ိန္ေတြမွာ ၀န္ထမ္းေရးရာကိစၥေတြကိုဖင္ခုထိုင္ၿပီး၊ မိမိတန္ခိုးအာဏာခိုင္ၿမဲတို့းပြားေရးကိုသာ အေလးထားၾကပါတယ္။ လုပ္ငန္းေဆာင္ရြက္မွုေတြကိုေတာ့ လူသိရွင္ၾကားနဲ့အမ်ားကခ်ီးက်ဴးႏိုင္ေခ်ရွိမယ္ဆိုမွသာေဆာင္ရြက္ပါတယ္။ လူထုအတြက္ေရရွည္တိုက္ရိုက္ အက်ိဳးၿပဳမဲ့ ကိစၥမ်ိဳးကိုအမုန္းခံၿပီး(အမုန္းခံၿပီး) ေယာင္လို့ေတာင္လုပ္မဲ့ပံု မေပၚပါဘူး။ ဒီလိုေရးသားတဲ့အတြက္စာေရးသူကို “ေ၀ဖန္ ေရးသမားသက္သက္၊ ကိုယ္သိပ္သိေနရင္ လာလုပ္ ပါလား” လို့ဆတ္ဆတ္ထိမခံၿပန္ရန္ေတြ့လိုၾကမယ့္ အနာေပၚဒုတ္က်သမားေတြရဲ့ၿဖစ္ႏိုင္ေခ်ဆိုစကားေတြကို လည္းၿမင္ေယာင္မိပါတယ္။ အဆိုးဆံုးကေတာ့ မိမိအားေပး အပ္ထားတဲ့ရာထူး/လုပ္ပိုင္ခြင့္ကိုကိုယ္ပိုင္ပစၥည္း သဖြယ္ အသံုးခ်ေနၾကၿခင္းပါဘဲ။ public service ရာထူး ဆိုတာ ကိုယ္ပိုင္ပစၥည္းမဟုတ္ပါ။ လူထုကပံ့ပိုးတဲ့ အခြန္အခကိုစားၿပီး၊ ၿပည္သူ့ကိုယ္စားအလုပ္အေက်ြးၿပဳၾကၿခင္းပါဘဲ။ ရာထူးေလးရွိတံုးကိုယ့္လုပ္ပိုင္ခြင့္ထဲက၊ စြမ္းစြမ္းတမံလုပ္ဖူးၾကသူေတြေတြ့ဖူးေပမဲ့၊ အလြန္ နည္းတာ အထင္အရွားပါ။ အနစ္နာခံတယ္ဆိုတာ ခုေခတ္ မွာလူရီစရာၾကီးၿဖစ္ေနပါတယ္။ လူထုရဲ့မ်က္ေစ့ထဲမွာ ကိုယ့္ရာထူးအာဏာကိုသံုးစြဲၿပီးကိုယ့္အသိုင္းအ၀န္း မိသားစုေကာင္းစားေရးကိုသာဦးတည္ၿခင္းဟာ၊ လူထုကေက်ြးတဲ့ထမင္းနဲ့လူထုကိုႏိုင့္ထက္စီးနင္းလုပ္တယ္ လို့ဘဲၿမင္ၾကမွာပါလို့။ ။