၂၀၂၁ တြင္အသက္၀င္လာမည့္ ဥပေဒၿပဌာန္းခ်က္အသစ္မ်ားႏွင့္အေမရိကေနၿမန္မာမ်ား

 ႏွစ္စဥ္ႏွစ္သစ္ၾကိဳၾကသူတိုင္း ႏွစ္သစ္ဓိဌာန္ေတြမိသားစုေရးအစီအမံေတြၾကံစည္ၾကေပမဲ့ လူတိုင္း သတိလက္လြတ္ၿဖစ္တတ္တဲ့အခ်က္တခုကေတာ့ အသက္၀င္လာမဲ့ဥပေဒသစ္ေတြပါဘဲ။ အထူးသ ၿဖင့္ဒီကာလဟာ ေၿပာင္းလဲေနတဲ့ႏိုင္ငံေရးေရစီးေၾကာင္း၊ လူမ်ိဳးေရးသပ္သွိ်ဳသင္းကြဲမွုေရးနဲ့ အေရးၾကီး ဆံုးၿဖစ္တဲ့ Covid-19 ၿပန့္ႏွံ့ေသဆံုးမွုႏွင့္ေဆးရံုေတြမွာမႏိုင္မနင္းၿဖစ္ေနမွုေတြ အားလံုးက လူတိုင္းရဲ့ ဘ၀အေၿခအေနဖန္တီးမွုေတြ၊ စိတ္ကူးယဥ္မွုေတြကိုေၿပာင္းလဲေနေစပါတယ္။ သြားစရာရွိတဲ့ကိစၥလုပ္ စရာအစီအစဥ္နဲ့ စီစဥ္ထားဆဲကိစၥမ်ာစြာ (လူမွုေရးႏွင့္သာေရးနာေရးပါမက်န္) ဖင့္ေႏွးယံုမက၊ အစီအ စဥ္ေတြကိုပါယ္ဖ်က္ရတာေတြကမိသားစုတိုင္းကိုေကာင္းေကာင္းၾကီးရိုက္ခတ္ေနပါတယ္။ အခက္အခဲ ေတြကေနစီးပြားေရးကုိပါရိုက္ခတ္ၿပိဳလဲေစႏိုင္တဲ့အလားအလာေတြေတြ့ေနရပါၿပီ။ “အေမွာင္ဖံုးတဲ့ ကာလ”(Dark age is lying ahead) ဆိုတဲ့နမိတ္ဖတ္မွုေတြပလူပ်ံေနပါၿပီ။ 

ဒီလမွာေတာ့အေမရိကတလႊားမွာေနထိုင္ၾကတဲ့ၿမန္မာေတြနဲ့တိုက္ရိုက္(သို့္မဟုတ္)သြယ္၀ိုက္ေသာ နည္းလမ္းေတြနဲ့အက်ိဳးသက္ေရာက္ႏိုင္မယ္လို့ယူဆစရာရွိတဲ့ အသက္၀င္လာမဲ့ ဥပေဒသစ္ေတြဘက္ တေစ့တေစာင္းၾကည့္ၾကရေအာင္ပါ။ ဒါကလဲ အေၾကာင္းေပၚတိုက္ဆိုင္မွုရွိမွ အသိေနာက္က်ေလခ်င္း ဆိုတဲ့အၿဖစ္မ်ိဳးေတြကိုေရွာင္ရွားႏိုင္ၾကရေအာင္ပါ။ ဒီဥပေဒမ်ားဟာၿမန္မာအမ်ားစုေနထိုင္ရာ Californiaၿပည္နယ္အပါအ၀င္အခ်ိဳ့ေသာၿပည္နယ္မ်ားအတြက္အဓိကရည္သန္ေၾကာင္းပါ။

အခြန္အခကိစၥမ်ား

(က) အလုပ္လက္မဲ့ေထာက္ပံ့ေၾကး (unemployment payment)ဟာကာယကံရွင္ေတြဆီကိုေပးခ်ိန္ မွာအခြန္မၿဖတ္ေပမဲ့၊ အခြန္ေဆာင္ရာမွာေပးသြင္းၾကရပါမယ္။ အဲ့ဒီအတြက္ေၾကာင့္အခြန္ေဆာင္ၾက ရာမွာအဲ့ဒီအခြန္ၿဖတ္ပိုင္းကိုဆိုင္ရာအက်ိဳးေဆာင္မ်ားဆီမၿဖစ္မေနေပးၾကဘို့လိုေၾကာင္းပါ။

(ခ) သမၼတထရမ့္လက္ထက္မွာရတဲ့ CARES Act  အရ မိသားစုေတြရၾကတဲ့( $600/$1,200)ဟာ အခြန္ကင္းလြတ္ပါတယ္။ သို့ေပမဲ့အဲ့ဒီေငြဟာ (Recovery Rebate Credit for 2020 tax filers) အရၿဖစ္တဲ့အတြက္ အဲ့ဒီ၀င္ေငြမရသူေတြအေနနဲ့အခြန္ေဆာင္ရာမွာဆိုင္ရာကိုအသိေပးပါကမိမိရဲ့၀င္ ေငြေပၚမူတည္ၿပီးတည္ဆဲႏွုန္းထားေတြအရတြက္ခ်က္ေပးႏိုင္ၿပီး၊ အေၾကာင္းတစံုတရာေၾကာင့္ ၀င္ေငြ ေၿပာင္းခဲ့ရင္အခြန္သက္သာခြင့္ရႏိုင္ေၿခရွိေၾကာင္းပါ။

(ဂ) အိမ္မွာအလုပ္လုပ္ၾကရသူေတြ (Work-from-Home) မ်ားလာတဲ့အခ်ိန္မွာ (မိမိကိုယ္ပိုင္စီးပြား ေရးလုပ္ငန္းကို pandemic ကာလမတိုင္ခင္ကတည္းကလုပ္ကိုင္တဲ့သူေတြကလြဲရင္) အခြန္သက္သာခြင့္ေတြမရွိပါဘူး။ (ဥပမာ-ခရီးစရိတ္တြက္ခ်က္မွုမ်ိဳး)

(ဃ) ၿပည္နယ္ၿဖတ္ေက်ာ္ေၿပာင္းေရႊ့ေနထိုင္ၾကသူမ်ား အထူးသတိၿပဳၾကပါ။ အခြန္ၿဖတ္ေတာက္မွုနည္း တဲ့ၿပည္နယ္ေတြက ခုႏွစ္မွာauditနဲ့စိစစ္ၾကပါမယ္။ အိမ္ေၿပာင္းေရႊ့ၾကသူေတြအတြက္ အခြန္သက္သာ ခြင့္သိပ္မရွိႏိုင္ပါ။

(င) Standard deductionနည္းနဲ့အခြန္ေဆာင္ၾကသူေတြ ခုႏွစ္မွာ charity ေတြကိုလွူဒါန္းေငြကို ($300) အထိၿပန္ရကိန္းရွိေၾကာင္းပါ။  adjustable gross incomeႏွင့္ taxable income တို့ရဲ့ deduction ပမာဏကိုေလ်ွာ့ခ်ခြင့္ရၾကမွာပါ။

REAL ID ကတ္မ်ားကိစၥ

(က) ၂၀၂၀အတြင္းpandemicနဲ့ဆႏၵၿပမွုေတြေၾကာင့္ေခတၱဆိုင္းငံ့ခဲ့ရတဲ့ ၿပည္နယ္ၿဖတ္ေက်ာ္ သြာဒလာခြင့္ (အထူးသၿဖင့္-ေလယာဥ္စီးခြင့္ေတြ) အတြက္ မရွိမၿဖစ္လိုအပ္မဲ့REAL ID မရွိမၿဖစ္ လိုအပ္ခ်က္ဟာလာမဲ့ ေအာက္တိုဘာ (၁)ရက္မွာစတင္လိုအပ္လာ ပါလိမ့္မယ္။

(ခ) ဒါမွမရွိရင္ တရား၀င္အတည္ၿဖစ္ဆဲ Passport (သို့မဟုတ္) တပ္မေတာ္တရား၀င္IDတို့လိုအပ္ ပါမယ္။

အနည္းဆံုးလုပ္အားခတိုးၿမွင့္ေရး

(က) California မွာ ၀န္ထမ္း(၂၆)ဦးအထက္ရွိပါကအလုပ္ရွင္မ်ားအနည္းဆံုးလုပ္ခေငြ တစ္နာရီ  ($13)မွ($14)သို့တို့ၿမွင့္ရပါမယ္။ New York မွာေတာ့ ($12.50)အထိပါ။ Arizona မွာေတာ့ ($8.65) ပါ။

(ခ)အၿခားၿပည္နယ္ (၂၀)ေလာက္မွာလည္းတိုးတက္ပါမယ္။

(ဂ) ရည္မွန္းခ်က္ကေတာ့($15) အထိတို့းဘို့ၿဖစ္ပါတယ္။

လုပ္ခြင္မ်ားတြင္Covid-19 ၿဖစ္ပြားမွုအသိေပးၿခင္း (California)

(က) အလုပ္ရွင္မ်ားဟာလုပ္ခြင္အတြင္းၿဖစ္ပြားမွုသိသည္ႏွင့္တၿပိဳင္နက္တည္း(၂၄)နာရီအတြင္းအၿခား လုပ္ ခြင္ရွိ၀န္ထမ္းမ်ားကို စာအားၿဖင့္အသိေပးဘို့တာ၀န္ရွိလာပါတယ္။

(ခ) အဲ့ဒါနဲ့ဆက္စပ္ၿပီး၊ WorkCompၿဖင့္ေဆးကုသခြင့္နဲ့လစာၿပည့္ခြင့္ရက္ပါေပးဘို့တာ၀န္ရွိလာပါ တယ္။

လုပ္ငန္းအုပ္ခ်ဳပ္ေရးဘုတ္အဖြဲ့မ်ားတြင္ လူမ်ိဳးစုငယ္ႏွင့္အမ်ိဳးသမီးတစ္ဦးအနည္းဆံုးပါ၀င္ခြင့္

အမ်ိဳးသမီး၊ လူမ်ိဳးစုငယ္မ်ားအၿပင္ LGBQT နဲ့ Native Indian  အနည္းဆံုတစ္ဦးခန့္ထားပါ၀င္ ေစရပ္မယ္။ ၿမန္မာစီးပြားေရးလုပ္ငန္းၾကီးငယ္မ်ားရွိၾကသမို့ သိဘို့လိုေၾကာင္းပါ။ (diversification အရပါ။)

အေရးေပၚအေၿခအေနေၾကာင့္၎၊ အသက္ေဘးစိုးရိမ္ဘြယ္အေၿခေၾကာင့္၎ ယာဥ္ ေပၚပါကေလးငယ္ အားကယ္ဆယ္ရန္လိုအပ္၍ကယ္ဆယ္ခဲ့ရပါက ကယ္ဆယ္သူအား ေပၚေပါက္ခဲ့ေသာပ်က္စီးဆံုးရွံုးမွု တခုခုအတြက္တာ၀န္ရွိေစၿခင္းမွကင္းလြတ္ေစၿခင္း (No liability for some child car rescues)

လိုအပ္ေသာကူညီကယ္ဆယ္သူအေပၚက်ေရာက္ႏိုင္တဲ့တန္ဘိုးဆံုးရွံဳးမွုအတြက္ေပးေလ်ာ္ေစၿခင္းမွ ကင္းလြတ္ေစၿခင္းၿဖစ္ပါတယ္။ သို့ေသာ္လည္း အဆိုပါကယ္ဆယ္သူကဆိုင္ရာေဆးရံုအေရးေပၚကယ္ ဆယ္ေရးနဲ့ရဲတို့ကို ေခၚယူ အကူအညီေတာင္းမွုသက္ေသတင္ၿပႏိုင္ဘို့တာ၀န္ရွိပါတယ္။

ယာဥ္ေမာင္းစဥ္ Cell Phone အသံုးၿပဳၿခင္း/ကိုင္ေဆာင္ထားၿခင္း (Indiana & Arizona)

အၿခားၿပည္နယ္(၂၀)ေက်ာ္တို့ႏွင့္အတူ ၿပစ္ဒါဏ္ခ်မွတ္ခံရမည့္အၿပင္၊ဇူလိုင္(၁)ရက္မွစ၍ ($500) အၿပင္၊ ရာသက္ပန္ လိုင္စင္ပိတ္သိမ္းၿခင္းခံရဘြယ္ရွိပါတယ္။

အာမခံရာဇ၀င္ေတာင္းခံလႊာ ေတာင္းဆိုခြင့္ (Florida)

အာမခံေပၚလစီလက္၀ယ္ရွိသူမည္သူမဆိုက မိမိတို့အာမခံနဲ့ပါတ္သက္တဲ့ရာဇ၀င္ေတာင္းခံလာခဲ့ရင္ ဆိုင္ရာအာမခံကုမၸဏီေတြက (၁၅)ရက္အတြင္း၊ ထိုသူကိုအခမဲ့ေပးဘို့တာ၀န္ရွိလာၾကပါတယ္။

သက္ငယ္မ်ားထိမ္းၿမားလက္ထပ္ၿခင္း (Indiana)

မူလက(၁၅)ႏွစ္ေက်ာ္လ်င္လူငယ္မ်ားကမိဘခြင့္ၿပဳခ်က္ၿဖင့္လက္ထပ္ခြင့္ရွိၾကၿပီး၊ ယခုအခါမွာ အသက္(၁၈)ႏွစ္မၿပည့္မခ်င္း တရားသူၾကီးတစ္ဦးဦးရဲ့ခြင့္ၿပဳခ်က္ယူၾကရပါေတာ့မယ္။ ဒါ့အၿပင္ (၁၆)ႏွစ္အရြယ္တစ္ဦးဦးက မိမိထက္(၄)ႏွစ္ပိုၾကီးသူတစ္ဦးဦးကိုလက္ထပ္မယ္ဆိုရင္တရားသူၾကီးက အတည္ၿပဳေပးရပါမယ္။

California တြင္တင္သြင္းေရာင္းခ်ခြင့္ပိတ္ပင္ေသာယာဥ္မ်ား

2021 Chevrolet Camero SS,1LE နဲ့ ZL1 တို့ရဲ့ေၿခနင္းဘရိတ္ (brake pads)ေတြမွာ copperသတၱဳ (၅%) ထက္ပိုပါလို့ေရာင္းခ်စီးနင္းခအစားခြင့္မရွိေတာ့ေၾကာင္းပါ။ ၿမန္မာမ်ား Chevy၀ယ္ရင္သတိ ထားၾကပါ။

အစားအေသာက္ထုတ္လုပ္ေရာင္းခ်ရာလုပ္ငန္းမ်ားရွိ၀န္ထမ္းမ်ားတကိုယ္ေရသန့္ရွင္းေရး

ၿမန္မာအမ်ားလုပ္ကိုင္ၾကလို့ အထူးဂရုၿပဳၾကဘို့လိုပါတယ္။ အလုပ္လုပ္ခ်ိန္ နာရီ၀က္တိုင္း (လိုအပ္ လ်င္ထိုထက္ပိုၿပီး)လက္မ်ားကိုစင္ၾကယ္စြာေဆးေၾကာသန့္ရွင္းၾကရပါမယ္။

ေဆးေၿခာက္အေပ်ာ္သံုးစြဲၿခင္းMarijuana for recreation  (Arizona)

 AZ ဟာ ဒီခြင့္ၿပဳခ်က္ကိုဥပေဒကခြင့္ၿပဳတဲ့ (၁၃)ခုေၿမာက္ၿပည္နယ္ၿဖစ္ပါတယ္။ တရား၀င္ထိန္းခ်ဳတ္ ႏိုင္ဘို့နဲ့အခြန္ရရွိေရးအတြက္လို့ ဥပေဒၿပဳသူေတြကဆိုၾကပါတယ္။

CFRA ေခၚမိသားစုခြင့္ခံစားခြင့္(California Family Rights Act)

 မူလက၀န္ထမ္း(၅၀)အထက္ရွိလုပ္ခြင္မ်ားသာအၾကံဳး၀င္ေပမဲ့ အခုအလုပ္ခြင္(၀န္ထမ္းဦးေရမည္မွ် ပင္ၿဖစ္ေစကာမူ)တိုငး္ဟာ ေအာက္ပါအေၿခအေနမ်ားမွာခြင့္ရက္ရွည္ (၁၂ပါတ္ဆက္တိုက္)ခံစားခြင့္ရ ၾကပါမယ္။

(က) က်န္းမာေရးေဆးကုသခြင့္၊

(ခ) မိသားစု၀င္ေဆးကုသရာတြင္ကူညီေစာင့္ေရွာက္ခြင့္၊

(ဂ) ေမြးစကေလးေစာင့္ေရွာက္ခြင့္၊

အလုပ္ခြင္မ်ားရွိHuman Resources/capitals) မ်ားရွိ၀န္ထမ္းမ်ားChild abuse သင္တန္းမ်ားတက္ ေရာက္ေရး

၀န္ထမ္း(၅)ဦးရွိ၀န္ထမ္းမ်ားတြင္ အဆိုပါတာ၀န္ယူၾကရသူ၀န္ထမ္းတိုင္း Child abuse ႏွင့္ပါတ္သက္ ၍သင္တန္းမ်ားတက္ေရာက္ၾကရမည္ၿဖစ္ၿပီး၊ လုပ္ခြင့္အတြင္းေတြ့ရွိပါက တိုင္ၾကားရန္တာ၀န္မ်ားရွိ လာပါမယ္။

Racial justice လူမ်ိဳးေရးခြဲၿခားမွု

လူမ်ိဳးကြဲ၊ အသားအေရာင္ကြဲၿပားေသာသံသယရွိသူတစ္ဦးအေပၚ လူမ်ိဳးေရးစံႏွုန္းထားစိစစ္အေရးယူမွု နည္းလမ္းမ်ားအားလံုးအဆံုးသတ္ေသာ၂၀၂၀ၿဖစ္ပါတယ္။ racial profiling လူပ္ခြင့္မရွိေတာ့ေၾကာင္း ပါ။

ဥပေဒေၾကာင္းခ်င္းရာဟာ တိမ္မေယာင္နဲ့နက္နဲလွပါတယ္။ ဥပေဒကိုေၾကာက္ၾကသူက်ြန္ေတာ္တို့ ၿမန္မာေတြ ဥပေဒစကားအလြန္ေၿပာတဲ့အေမရိကားမွာေနရင္ မခ်စ္ေသာ္လည္းေအာင့္ကာနမ္းၾကရ မွာပါ။ တကယ္ေတာ့ေလ့လာႏိုင္ၿပီးမွတ္သားလိုက္နာႏိုင္ရင္ သိပ္မခဲယဥ္းပါဘူး။ ၿမန္မာေတြ ဥပေဒရဲ့ၾကိဳးေၾကာင္းသေဘာကိုေလ့လာၿပီး၊ ယဥ္ပါးႏိုင္ၾကပါေစ။.         ။

ေငြေရးေၾကးေရး ၿပင္ဆင္ခ်ိန္ေရာက္ၿပီေလာ

 Covid-19 ကၿမန္မာၿပည္တြင္းသာမက၊ ႏိုင္ငံတကာေရာက္ၿမန္မာေတြကိုဘ၀အေၿခအေနအစြန္း တဖက္ဆီတြန္းပို့ေနခ်ိန္ေရာက္ေနပါၿပီ။ ၿမန္မာႏိုင္ငံၿပင္ပထြက္ၿပီးေဒၚလာအၿပင္ခိုင္မာတဲ့၀င္ေငြရွာၾက သူၿမန္မာတိုင္းရင္းသားဦးေရဟာ လူဦးေရစုစုေပါင္းရဲ့ ဆယ္ပံုတပံုခန့္ရွိတယ္လို့ ၿမန္မာအစိုးရကတရား ၀င္ဆိုထားပါတယ္။ ဒါဟာေၾကာက္ခမန္းလိလိရွိေနတဲ့  ၿပည္ပထြက္၀င္ေငြရွာၾကတဲ့ဦးေရပါ။ ၿမန္မာ ႏိုင္ငံအတြင္းရရွိတဲ့၀င္ေငြဟာ မိသားစုတခုအတြက္ရပ္တည္ဘို့အလြန္ခဲယဥ္းတာႏွစ္ပရိေစၦဒအေတာ္ ၾကာပါၿပီ။ ၀င္ေငြၿမိဳးၿမိဳးၿမက္ၿမက္ ရတဲ့တဖက္ထိုင္းႏိုင္ငံကေနအေနာက္ႏိုင္ငံေတြအထိေၿခဆန့္ေန ၾကတာေတာ္ေတာ္ၾကာလာပါၿပီ။ ဒါေပမဲ့ ရုတ္တရက္ေပၚေပါက္လာတဲ့Covid-19ကပ္ေရာဂါဟာ အဲ့ဒီ ႏိုင္ငံတကာမွာ၀င္ေငြမွန္ေနၾကသူ ၿမန္မာတိုင္းရင္းသားေတြရဲ့ဘ၀ကိုတမ်ိဳးတဖံုေၿပာင္းလဲေစခဲ့ပါတယ္။ ၿမန္မာႏိုင္ငံသားအေတာ္မ်ားမ်ားဟာခုခ်ိန္ၿမန္မာႏိုင္ငံကိုရရာနည္းနဲ့ၿပန္ၾကရခ်ိန္ပါ။ ဒါတင္လားဆိုေတာ့ မဟုတ္ေသးပါဘူး။ ၿပည္ပမွာ အေၿခခ်ေနထိုင္ေနၾကၿပီၿဖစ္တဲ့ၿမန္မာေတြရဲ့ဘ၀ေတြဟာလည္းအေၿပာင္း လဲၾကီးေၿပာင္းလဲခဲ့ရပါတယ္။ စားပြဲထိုင္အလုပ္လုပ္ၾကရသူၿမန္မာတိုင္းရင္းသားဦးေရဟာၿပည္ပႏိုင္ငံစံု အပါအ၀င္ အေမရိကားမွာ အလြန္နည္းတဲ့ဦးေရပါ။ အမ်ားအားၿဖင့္က လက္လုပ္လက္စားနဲ့ production ထုတ္လုပ္မွု လုပ္ငန္းေတြမွာလုပ္ၾကရသူမ်ားတဲ့အတြက္ မိမိတို့လုပ္ကိုင္ရာလုပ္ငန္းေတြ ကစီးပြားအတက္အက်ေပၚမ်ားစြာမူတည္ၾကပါတယ္။ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတြတၿဖဳတ္ၿဖဳတ္ ၿပဳတ္ကုန္တာေတြစေတြ့ေနရပါၿပီ။ ဆုိင္ရာစီးပြားေရးပ်က္ကပ္ ေလ့လာၾကသူအထင္ကရပညာရွင္မ်ားနဲ့ အဖြဲ့အစည္းေတြက၊ ခုခ်ိန္မွာအေမရိကရဲ့အဆိုးဘက္ဦးတည္ တဲ့စီးပြားေရပ်က္ကပ္မလြဲမေသြေရာက္ လာႏိုင္ေခ်ေတြကိုေဟာကိန္းထုတ္ေနၾကပါတယ္။ ေကာင္းလွတဲ့သတင္းမဟုတ္ပါဘူး။ ခုခ်ိန္မွာအေမ ရိကႏိုင္ငံအတြင္းေနထိုင္အလုပ္လုပ္ကိုင္ေနသူၿမန္မာတစ္ဦးဦး ဟာ အိမ္ကေနပံုမွန္အလုပ္လုပ္ရတဲ့ ရာထူးတာ၀န္မ်ိဳး (work-from-home) မရွိခဲ့ရင္၊ အေၿခအေန မေကာင္းတာ့ဘူးလို့ဆိုပါရေစ။ အေမရိကႏိုင္ငံသားလူၿဖဴမ်ားနည္းတူ မိမိတို့လည္းတၿပိဳင္နက္တည္း ခံစားၾကရပါလိမ့္မယ္။ 

အစိုးရရဲ့ တည္ဆဲစီးပြားေရးလည္ပတ္ပံုစနစ္ယႏၱရားၾကီးနဲ့၊ အၿခားယာယီအ ေထာက္အပံ့မ်ားက က်ားကန္ထားတဲ့အတြက္ေၾကာင့္၊ ရုပ္ပ်က္ဆင္းပ်က္အေၿအေနကိုမေရာက္ေသးေပမဲ့၊ ဒီအတိုင္းဆက္ သြားရင္ စီးပြားပ်က္ကပ္ဟာအေႏွးနဲ့အၿမန္ေရာက္လာဘြယ္ရွိပါတယ္။ အားကိုး ေလာက္တဲ့နည္းပညာ ဆိုင္ရာ (Information technology) ရဲ့စြမ္းပကားကအမွန္တကယ္ေတာ့၊ လက္ရွိကပ္ေရာဂါၾကီးကို တြန္းလွန္ေပးေနတဲ့မဟာတံတိုင္းၾကီးတခုပါ။ နည္းပညာ  IT networking သာမရွိခဲ့ရင္ က်ြန္ေတာ္တို့ အားလံုးဟာ၊ ကပ္ေရာဂါနဲ့အတူ၊ အသူတရာနက္တဲ့ဒုကၡတြင္းမွာလွလွၾကီး ခါးဆီးခံေနၾကရခ်ိန္ေပါ့။ မၾကာခင္ေပၚေပါက္လာမဲ့ Covid-19  vaccines ဟာၾကီးမားတဲ့ေမ်ွာ္လင္းခ်က္ေရာင္ခ်ည္ပါ။ ေန့စဥ္ သတင္းေတြမွာၾကားသိေနၾကရတဲ့ (၉၀%)ေက်ာ္ေသာကာကြယ္ေပးႏိုင္မွု (protection efficiency) ဟာက်ြန္ေတာ္တို့အားလံုးကိုေသတြင္းႏွုတ္ခမ္း၀ကဆြဲကူေပးမဲ့ ကယ္တင္ရွင္ၿဖစ္ေနပါၿပီ။ ေဆာင္းနဲ့ အမွီႏိုင္ငံတိုင္းလိုCovid-19ၿဖစ္ပြားမွုၿပန္ဆိုး၀ါးလာခ်ိန္မွာ၊ အေမရိကဟာလည္းမလြတ္တမ္းခံစားေန ရခ်ိန္ၿဖစ္ပါတယ္။ ဒီကာကြယ္ေဆးမ်ားကိုေဖၚထုတ္ၿဖန့္ေ၀ေပးမွုကိုတြန္းအားေပးတဲ့ လက္ရွိအေမရိက သမၼတထရမ့္ရဲ့တရားလြန္ေၿပာစကားမ်ားနဲ့၊ ႏွစ္ပရိေစၦဒမ်ားစြာၾကာနံမယ္ေကာင္းရွိခဲ့တဲ့ CDC ကူးစက္ ေရာဂါတားဆီးတိုက္ဖ်က္မဟာဌာနၾကီးကိုလည္းႏိုင္ငံေရးအခ်ယ္ခံရမွုေတြေၾကာင့္လူထုနဲ့ကမၻာကပါ မ်ာစြာသံသယ၀င္ေနခိ်န္လည္းၿဖစ္ပါတယ္။ အဲ့ဒီအတြက္ေၾကာင့္အဲ့ဒီကာကြယ္ေဆးရဲ့စြမ္းပကားနဲ့ မေမွ်ာ္မွန္းႏိုင္တဲ့ေဘးထြက္ဆိုးၾကိဳးေတြကို၊ သာမာန္ၿပည္သူမဆိုထားနဲ့၊ ေဆးဘက္ဆိုင္ရာပညာရွင္ မ်ားကပါ၊ ၾကီးစြာသံသယရွိေနၾကခ်ိန္လည္းၿဖစ္ပါတယ္။ အဲ့ဒီကာကြယ္ေဆးကိုေစာႏိုင္သမွ်ေစာစြာထိုး ႏွံခြင့္ရရွိေရးၾကိုးစားၾကမဲ့သူေတြ၊ ဦးစားေပးအဆင့္အတန္းသတ္မွတ္မွုေတြနဲ့အၿငင္းအခုန္ၿဖစ္ေနၾကသူ ေတြရွိေနၾကသလို၊ အဲ့ဒီကာကြယ္ေဆးကိုအေစာဆံုးထိုးလိုစိတ္မရွိေသးတဲ့ (We don’t want to be the first in the line to receive the vaccine!)ဆိုသူေတြလဲဒုနဲ့ေဒးပါ။ ကပ္ေရာဂါရဲ့ေကာင္းက်ိဳးဆိုး ၾကိဳးေတြအသာထားလို့၊ အဲ့ဒီကပ္ေရာဂါေၾကာင့္လက္ရွိသက္ေရာက္စၿပဳေနၿပီၿဖစ္တဲ့စီးပြားေရးပ်က္ကပ္ ဘက္ကိုတေစ့တေစာင္းၾကည့္ၾကရေအာင္ပါ။ ဘာၿဖစ္လို့လည္းဆိုေတာ့၊ ေရာဂါနဲ့ပါတ္သက္ၿပီးလူသား ေတြအေနနဲ့လက္လွမ္းမွီတဲ့ကုစားမွုဟာ အခ်ိန္အခါအေၿခအေနမ်ားစြာေပၚမွာမူတည္ေပမဲ့ ကိုယ္ပိုင္ ဥစၥာေငြေၾကးၾကိဳတင္ၿပင္ဆင္ေရးကိစၥဟာ က်ြန္ေတာ္တို့ၿမန္မာတိုင္းလက္လွမ္းမွီႏိုင္ၿပီး၊ စီမံၿပင္ဆင္ႏိုင္ တဲ့ ကိစၥအေရးအရာၿဖစ္ေနလို့ပါဘဲ။ တခုဘဲရွိၾကဘို့လိုပါတယ္။ လုပ္သင့္တာေတြကိုသိနားလည္ၿပီး၊ မ်က္ေၿခမၿပတ္လုပ္ထားၾကဘို့ဘဲလိုပါတယ္။ 

ဒီလမွာေတာ့ အေမရိကႏိုင္ငံတ၀ွမ္းေနသက္ၾကီးပိုင္းေတြအတြက္ ကခုလ မွာၿဖန့္ခ်ိတဲ့ 

AARP Bulletin မွာ “Reset Your Finances” က႑မွာေဖၚၿပထားတဲ့ Covid-19 ကာလတြင္းနဲ့ ေနာက္ ပိုင္းကာလေတြမွာ လူတိုင္းသိသင့္တဲ့ ေငြေရးေၾကး ကိစၥေတြကိုအေလးေပးေဖၚၿပထားတာေတြဟာ ၿမန္မာကြန္ၿမဴနတီ အသက္အရြယ္တိုင္းမေရြးသိထားဘို့လိုတာေတြပါလာတာမို့၊ ၿပန္ေဖါက္သယ္ခ် လိုက္ပါတယ္။ 

(က) ေငြေၾကးအၾကပ္အတည္းေရာက္ၿပီဆိုတဲ့လကၡဏာမ်ား -

- မူရင္းသံုးစြဲေနၾက credit card အစားေနာက္ထပ္ credit card တခုအစားထိုးၿပီးစတင္သံုးစြဲ  ေနရၿခင္း၊

- လစဥ္ေပးေနၾကCredit card အရက်သင့္ေငြကိုအၿပည့္မေပးႏိုင္ဘဲ၊ အနည္းဆံုးသတ္မွတ္ ေပးသြင္းရန္ေဖၚၿပထားေသာေငြပမာဏ (minimum due) ကိုသာေပးသြင္းႏိုင္ေတာ့ၿခင္း၊

- မိမိစုေဆာင္းေငြ၊ ေဘးဖယ္ထားေသာစုေဆာင္းေငြမ်ား တစတစ ေလ်ာ့နည္းလာၿခင္း၊

- အေၾကြးေတာင္းေသာကုမၸဏီမ်ားမွ အေၾကြးေတာင္းခံစာမ်ား၊ ဖံုးေခၚယူၿခင္းမ်ားရွိလာၿခင္း၊

- အိမ္ၿပင္ဆင္ရန္၊ ကားၿပင္ဆင္ရန္၊ ေဆးကုသမွုခံယူရမည္ု့ကိစၥမ်ားဆိုင္းငံ့လာရၿခင္း၊

- ေန့စဥ္ေရာက္လာေသာစာမ်ား၊ ဖံုးေခၚဆိုၿခင္းမ်ားကိုေရွာင္ရွားရန္ၾကိဳးစားလာၿခင္း၊

(ခ) ဒီလိုအေၿခအေနေတြၿဖစ္လာရင္ဘာလုပ္သင့္လဲ -

- အဆိုပါေတာင္းခံစာမ်ားေပးပို့ေသာေသာကုမၸဏီမ်ားသို့ဖုန္းေခၚဆိုၿပီး၊ မိမိလက္ရွိၾကံဳေတြ့ရ ေသာအခက္အခဲကိုရွင္းလင္းၿပၿပီး၊ အကူအညီေတာင္းပါ။ မ်ားေသာအားၿဖင့္ စီးပြားပ်က္ခ်ိန္ တြင္ အေၾကြးရွင္မ်ားက၊ အေၾကြးသက္သာေစမည့္ အစီအမံမ်ားစီစဥ္ထားေလ့ရွိပါသည္။

- အတိုးႏွုန္းသက္သာေသာအၿခားေခ်းေငြအမ်ိဳးအစားမ်ား Credit Unionဘဏ္မ်ားတြင္ရႏိုင္ ပါသည္။ ယင္းသို့ေပးရန္က်န္အေၾကြးေငြကိုလြဲေၿပာင္းပါ။ ယင္းသည္အခ်ိန္အခါမလင့္ ခင္ေဆာင္ရြက္ရန္လိုပါသည္။ မိမိအေၾကြးၾကီးေၾကာင္း credit bureaus မ်ားမွသိရွိၿပီးမွလႊဲလ်င္ အလြန္ခက္ခဲသြားႏိုင္ပါသည္။

- အပို၀င္ေငြရႏိုင္ေသာအလုပ္မ်ားရွာပါ။

- စီးပြားပ်က္ကပ္တြင္အစိုးရမွအထူးထုတ္ေခ်းေသာအေထာက္အပံ့မ်ားကိုနားစြင့္ရယူပါ။ အေမရိကားတြင္မိမိရပိုင္ခြင့္ရယူရန္အသိအကြ်မ္း၊ အဆက္အသြယ္ရွိရန္မလိုပါ။ ကိုယ္ကိုယ္ တိုင္စံုစမ္းရယူႏိုင္ၾကရန္ေတာ့လိုပါသည္။

- Food Stamp ေခၚ Supplemental Nutrition Assistance Program SNAP) ကိုရယူရန္ လက္မတြန့္ပါႏွင့္။ Food Stamp သံုးၿခင္းမွာ လူသိမ္ငယ္ေသာကိစၥမဟုတ္ဆိုသည္ကို နားလည္လက္ခံပါ။ 

(ဂ) စီးပြားပ်က္ခ်ိန္ အပိုစုေဆာင္းေငြရွိသၿဖင့္ အတိုးအပြားရွိေသာရင္းႏွီးၿမွဳပ္ႏွံမွုလုပ္လိုပါသလား? (မိမိေပးရန္ေၾကြးမ်ားတြင္အတိုးမ်ားရာနည္းရာအလိုက္ဦးစားေပးၿပီး ေပးသြင္းၿခင္းလုပ္ၾကဘို့ အရင္စဥ္းစားပါ။)

- Roth IRA ကိုဦးစားေပးစဥ္းစားပါ။ ေပးသြင္းစဥ္အခြန္ေဆာင္ရေသာ္လည္း၊ ၿပန္ထုတ္ခ်ိန္တြင္ အခြန္ကင္းပါသည္။ ေရပန္းစားေသာေသၿခာေသာရင္းႏွီးမွုၿဖစ္ပါသည္။

- Target-date mutual funds ကား ပင္မရင္းႏွီးသူေရာ၊ ထဲ့သြင္းရင္းႏွီးသူေတြပါအက်ိဳး အၿမတ္ခံစားခြင့္ရွိေသာရင္းႏွီးမွုၿဖစ္ပါသည္။ အသက္အရြယ္ေပၚမူတည္၍ မိမိေငြၿပန္ထုတ္ရန္ ေမွ်ာ္မွန္းေသာအသက္အပိုင္းအၿခားကိုညႊန္ၿပေသာ funds ကိုေရြးပါ။ က်ြမ္းက်င္သူပညာရွင္ Keith Whitcomb အဆိုအရ mutual fund တခုတြင္ လစဥ္($၂၅) ထဲ့၀င္စုေဆာင္းပါက (၅)ႏွစ္အၾကာတြင္ စုေဆာင္းေငြ ($၁၇၀၀)ရွိလာႏိုင္ေၾကာင္းဆိုထားသည္။

(ဃ) မိမိတို့အသံုးစရိတ္ႏွင့္လစဥ္ေပးေနက်အသံုးအစြဲမ်ားၿဖတ္ေတာက္ေလွ်ာ့ခ်ရမည့္အခ်ိန္ၿဖစ္သည္။

- (၆၀)၀န္းက်င္ေလာက္တြင္၊ ေစ်းသက္သာေသာအိမ္ယာမ်ားကိုေရာင္းခ်ၿပီး၊ အခ်က္အၿခာက် ၍သြားလာရလြယ္ေသာေနရာသစ္တြင္ေၿပာင္းေရႊ့ၿခင္းၿဖင့္အပို၀င္ေငြထြက္လာႏိုင္ပါသည္။ အခ်ိ္ဳ့ကလည္း အိမ္မွ ကြန္ဒိုမီနီယံသို့ေၿပာင္းေရြ့ၾကပါသည္။

- cable TV စသည္တို့ကိုၿဖတ္သင့္ပါသည္။ ယေန့အခါသည္ TVတိုင္းသည္ smart tv မ်ားၿဖစ္သၿဖင့္ cable မလိုေတာ့ပါ။ Sling ကဲ့သို့ေသာ အလြန္သက္သာသည့္ TV အစီအစဥ္ (သို့မဟုတ္)လက္ရွိအေကာင္းဆံုးဟုယူဆရေသာ Youtube TVကိုရယူလ်က္၊ မိမိသားခ်င္း အိမ္ခြဲမ်ားႏွင့္အခ်ိဳးက်က်ေပးႏိုင္ပါသည္။

(င) က်န္းမာေရးအာမခံလူတိုင္းရွိရပါမည္။ အလုပ္မရွိပါက ဆိုင္ရာStateမ်ားရွိ Medicaid (သို့မဟုတ္) Exchange marketplace for health insurance တြင္အၿမန္ဆံုးစာရင္းသြင္းပါ။

(စ) Social Security ခံစားခြင့္ကို အသက္(၆၂)ၿပည့္၍ထုတ္ယူမည္ဟူေသာအၾကံအစည္ကိုခ်က္ခ်င္းမ လုပ္သင့္ပါ။

-  Social Security fund ခမ္းေၿခာက္ကုန္ခမ္းမည္ဆိုသည္မွာမွန္ေသာ္လည္းခ်က္ခ်င္းမၿဖစ္ ေသးပါ။ 

- မိမိတို့အလုပ္လက္မဲ့သြားၿခင္းေၾကာင့္ ရရွိႏိုင္မည့္ ခံစားခြင့္ပမာဏရုတ္ေလ်ာ့သြားမည္မွာမွန္ ေသာ္လည္းၾကီးမားေသာသက္ေရာက္မွုမရွိပါ။

- အသက္(၇၀)အထိေစာင့္ၿပီးထုတ္ယူခ်င္ေသာ္လည္း၊ မိမိက်န္းမာေရးအေၿခအေနေၾကာင့္ ထုတ္ယူလိုကထုတ္ယူႏိုင္ေသာ္လည္း၊ ဆီခ်ိဳေသြးတိုးစေသာအသက္အရြယ္အရၿဖစ္ေပၚခံစား ရသူတို့၏သက္တမ္းသည္၊ တေၿဖးေၿဖးတိုးလာေၾကာင္းကိန္းဂဏန္းမ်ားကၿပဆိုေနပါသည္။ ၿဖစ္ႏိုင္လ်င္ အသက္(၇၀)အထိေစာင့္သင့္ေၾကာင္းက်ြမ္းက်င္သူေတြကအၾကံၿပဳၾကပါသည္။ သိုုေသာ္လည္းဤအခ်က္သည္။ အေမရိကတြင္သက္တမ္းတေလွ်ာက္ၾကီးၿပင္းသူတို့အတြက္ ပိုမိုသင့္ေလ်ာ္မည္ဟုယူဆပါသည္။ အသက္အရြယ္လြန္ပိုင္း (လူလတ္ပိုင္း ၄၀ ေက်ာ္) ေလာက္မွေၿပာင္းေရႊ့အေၿခခ်ၾကသူ ၿမန္မာမ်ားအတြက္ၾကီးမားေသာသက္ေရာက္မွုမရွိႏိုင္ပါ။ သို့ေသာ္ ၀င္ေငြအလြန္ေကာင္းေသာလုပ္ငန္းရွင္၊ ဆရာ၀န္ စသူတို့အတြက္မူ ဆိုင္ရာfinancial advisors မ်ားကိုေတြ့ဆံုေဆြးေႏြးသင့္ပါသည္။

- မရွင္းပါကနီးရာ Social Security ရံုးတြင္ကိုယ္တိုင္သြားေရာက္ေဆြးေႏြးရန္၀န္မေလးပါႏွင့္။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ မိမိတို့အေၿခအေနေပၚမူတည္၍ရွုတ္ေထြးေသာကိစၥမ်ား(ဥပမာ- ကြာရွင္းၿပတ္ၿပီးပါကလည္းသင့္ေလ်ာ္ေသာခံစားခြင့္မ်ားရရွိႏိုင္ေသာအေၿခအေနမ်ိဳး)တြင္ ခံစားခြင့္မ်ားမ်ားရႏိုင္ေသာအေၿခအေနမ်ိဳးမ်ားရွိႏိုင္ပါသည္။ လူသိနည္းေသာအေၿခအေနမ်ိဳး မ်ားအတြက္ခံစားခြင့္မ်ိဳးမ်ားရွိေနႏိုင္သည္ဆိုသည္ကိုေခါင္းထဲထည့္ထားၾကဘို့လိုပါသည္။

(ဆ) အေရးၾကီးဆံုးႏွင့္ၿမန္မာမ်ားေမ့ေလ်ာ့တတ္ေသာကိစၥၾကီးတခုကား ေသတမ္းစာအပါအ၀င္အၿခား စာရြက္စာတမ္းမ်ားထားရွိရန္ပ်က္ကြက္ၿခင္းၿဖစ္သည္။

- မိမိတို့ခ်မ္းသာဆင္းရဲသည္ႏွင့္မဆိုင္ပါ။ ပံုမွန္၀င္ေငြႏွင့္အိမ္ယာရွိၿပီဆိုသည္ႏွင့္Will ရွိရန္လို သည္။   

- Will ကိုအင္တာနက္တြင္အလြယ္တကူရယူႏိုင္ေသာ Nolo ကဲ့သို့ေသာစီမံေသာကုမဏီမ်ား တြင္ေစ်းသက္သက္သာသာၿဖင့္ထုတ္ယူႏိုင္ပါသည္။ ယင္းsoftwareကေမးေသာေမးခြန္းမ်ား ကိုအလိုက္သင့္ေၿဖဆိုၿခင္းၿဖင့္ထုတ္ယူႏိုင္ပါသည္။ Costco မွႏွစ္စဥ္ေစ်းခ်ေရာင္းခ်ပါသည္။

- အၿခားစာခ်ဳပ္(၂)ခုကား Healthcare Directives (Living Will) (မိမိနာမက်န္းၿခင္းေၾကာင့္ သတိလက္လြတ္ေသေကာင္ေပါင္းလဲၿဖစ္ခ်ိန္မိမိကုသေရးႏွင့္ဆိုင္ေသာလိုအင္ဆႏၵေဖၚၿပၿခင္း) ႏွင့္ Durable Power of Attorney (မိမိနာမက်န္းၿခင္းေသဆံုးၿခင္းၿဖစ္ပါကမိမိပိုင္ ဆိုင္ရာ ေငြေၾကးဥစၥာကိုမည္သို့စီမံခန့္ခြဲေစလိုသည္ဆိုသည္တို့ကိုေဖၚၿပၿခင္း) တို့လိုအပ္ပါသည္။

- ၿမန္မာတိုင္းရင္းသားတို့သည္ ေသၿခင္းကိစၥကိုေဆြးေႏြးရန္အလြန္၀န္ေလးေရွာင္ရွားတတ္ ေသာအယူသည္းမွုရွိသည္။ ယင္းသည္အက်ိဳးထက္အၿပစ္ကိုပိုၿဖစ္ေစသည္။ က်န္ရစ္သူ (သို့မဟုတ္) အနားတြင္ရွိေသာမိသားစုေဆြမ်ိဳးမ်ားကိုမ်ားစြာေသာအၾကပ္အတည္းမ်ားကို ၿဖစ္ေစသည္။ အထူးသၿဖင့္ စည္းစိမ္းဥစၥာခြဲေ၀ၿခင္းကိစၥမ်ားတြင္မလိုလားအပ္ေသာ အခ်င္းမ်ား မွု၊ အမွုအခင္းရင္ဆိုင္ရမွုမ်ားၿဖစ္ေစသည္။

- ယင္းစာရြက္စာတမ္းမ်ားကိုNotarize ႏွင့္ (လိုအပ္လ်င္) ဆိုင္ရာေဒသRegistryတြင္ မွတ္ပံုတင္ပါ။

- ယင္းစာရြက္စာတမ္းမ်ားေရးသားရာတြင္ မိသားစု၀င္သားသမီးမ်ားကိုရွင္းလင္းေဆြးေႏြးရန္ လိုသည္။ ယင္းစာရြက္စာတမ္းမ်ားမည္သည့္ေနရာတြင္ရယူႏိုင္သည္ကိုအသိေပးရန္လိုသည္။ အေရးၾကီးသည္မွာသားသမီးအားလံုးကို (တတ္ႏိုင္လ်င္) တေၿပးညီေဆြးေႏြးပါ။ ထင္ေယာင္ ထင္မွားၿဖစ္ေစမည့္ကိစၥမွန္သမွ်ေရွာင္ရွားပါ။

(ဇ) ေနာက္ဆံုးဆိုေသာ္လည္း အေရးၾကီးဆံုးအခ်က္တခုရွိပါသည္။ အလိမ္မခံမိပါေစႏွင့္။ အေမရိက တြင္ေမြးၿပီး၊ အေမရိကတြင္ၾကီးေသာ လူၿဖဴအေမရိကန္မ်ားပင္အလိမ္ခံေနၾကရေသာ ေခတ္ၾကီးၿဖစ္ ပါတယ္။အသက္အရြယ္ၾကီးရင္းလာသည္ႏွင့္အမွ် လိမ္လည္ရန္လြယ္ကူလာပါတယ္။ က်ြန္ေတာ္တို့ ၿမန္မာမ်ားအတြက္ကားပိုဆိုးပါေသးတယ္။ ဘာ့ေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ စကားနားမလည္မွု၊ သေဘာေပါက္ နားလည္ရန္ခက္ခဲမွုတို့ကတပန္းရွံုးေစပါတယ္။ ေရွ့ေနအားကိုးဆိုေသာစကားကို လည္းသတိခ်ပ္ပါ။ ေရွ့ေနတိုင္းစိတ္မခ်ရပါ။

ႏွစ္ေဟာင္းကုန္၍ႏွစ္သစ္ေၿပာင္းေတာ့မွာၿဖစ္ပါတယ္။ (၂၀၂၀) ဟာလူတိုင္းအတြက္ဆိုးရြားတဲ့ႏွစ္ ၾကီးပါ။ အနည္းနဲ့အမ်ားဆိုသလိုလူတိုင္းခံစားၾကရတဲ့ႏွစ္ပါ။ လက္ရွိကပ္ေရာဂါဘယ္ထိခရီးဆန့္မယ္ မသိႏိုင္ပါဘူး။ ကပ္ေရာဂါေၾကာင္းစိတ္ဖိစီးမွုက စီးပြားပ်က္ကပ္ကေန ကိုယ္အိပ္ကပ္ကိုထိလာစရာ ေတြရွိေနပါတယ္။ က်ြန္ေတာ္တို့ၿမန္မာေတြ မ်က္စိဖြင့္နားစြင့္ၾကရင္း ၿပင္ဆင္သင့္တာ ၾကိဳတင္ၿပင္ဆင္ ႏိုင္ၾကပါေစ။.          ။