Monday, June 27, 2016

အေမရိကၿပည္ေထာင္စု၏ ေရြးေကာက္ပြဲ အေၿခခံမ်ား

အေမရိကႏိုင္ငံတြင္းေၿပာင္းေရႊ့အေၿခခ်ေနထိုင္ၾကသူၿမန္မာေတြ(၄)ႏွစ္တစ္ၾကိ္မ္က်ေရာက္ေသာေရြးေကာက္ပြဲကာလစတင္ၾကၿပီဆိုသည္ကို၊ မိမိတို့ အိမ္မ်ားသို့စာတိုက္မွတဆင့္၊ မဲဆႏၵေပးၿခင္းဆိုင္ရာအေၾကာင္းၾကားစာ ႏွင့္မ်ားစြာေသာ၊ မဲဆြယ္မွုေပးစာမ်ား ေရာက္ရွိလာမွသာ စတင္သတိတရ ရွိၾကသည္။ သို့ေသာ္လည္း (၉၀)% ေက်ာ္ ေလာက္ေသာၿမန္မာတို့က မဲစာရင္းကိုၿဖည့္စြက္ၿခင္း၊ မဲရံုမ်ားသို့သြားေရာက္မဲထည့္ၿခင္း၊ ေရာက္ရွိလာ ေသာစာ ကိုေလ့လာဖတ္ရွုၿခင္း၊ သတင္းစာ၊ တီဗီြအပါအ၀င္ အင္တာနက္စသည္တို့တြင္ေလ့လာၿခင္းကားသာ၍ ေ၀းေသးသည္ ဟုဆိုရေသာ္ လြန္အံ့မထင္ပါ။ အမွန္ဆိုရေသာ္အေမရိကၿပည္ေထာင္စုလူထုအမ်ား၏ (၄၀)%မွ် ကသာ မဲဆႏၵၿပဳၾကသည္ ဟုသုေတသီပညာရွင္မ်ားကတညီတညြတ္တည္းထုတ္ေဖၚေၿပာၾကသည္။ အလြန္ဆံုး သိသည္ဟုဆိုၿငားအံ့၊ သမၼတအၿဖစ္ရွင္ၿပိဳင္ေနရာလုဆဲသူသံုးေလးဦးေလာက္၏အမည္မ်ားကို ၾကားဘူး သလို ရွိသည္ဟုဆိုၾကသည္။ အေမရိကေရာက္ၿမန္မာတို့အလြန္မဟုတ္ဟုဆိုရၿခိမ့္မည္။
လက္လွမ္းမွီသေလာက္ေဖါက္သယ္ခ်ရမည္ဆိုလ်င္ ……
မည္သို့ေရြးေကာက္သလဲ
တည္ဆဲအေၿခခံဥပေဒက အေမရိကသမၼတကိုၿပည္သူကေရြးခ်ယ္တင္ေၿမွာက္သည္ဟုဆိုေသာ္ၿငားလည္း၊ အမွန္အားၿဖင့္၊ တိုက္ရိုက္ေရြးေကာက္ၿခင္းမဟုတ္ဘဲ၊ သြယ္၀ိုက္ေသာနည္းၿဖင့္ေရြးေကာက္ၿခင္းၿဖစ္ပါသည္ (indirect voting system)။ အမွန္တကယ္ေရြးေကာက္သူကား ေရြးခ်ယ္တင္ေၿမွာက္သူ (Electors) မ်ားပါ ၀င္ ေသာ Electoral College ေခၚအစုအဖြဲ့ကတိုက္ရိုက္ (direct voting) နည္းၿဖင့္ေရြးခ်ယ္ပါသည္။ သာမာန္ အား ၿဖင့္ဤ First-past-the-post (FTPT) စနစ္သည္မဲအမ်ားဆံုးရသူႏိုင္ေသာစနစ္ၿဖစ္သၿဖင့္မဲဆႏၵၿပဳရာတြင္၎၊ ေရတြက္ရာတြင္၎မ်ားစြာ လြယ္ကူသည္ဟုဆိုၾကသည္။ သို့ရာတြင္အေၿခခံ(primaries/caucuses/ conventions) ႏွင့္ အေထြေထြေရြး ေကာက္ပြဲၾကီး (Election Day) တို့တြင္အဆိုၿပဳရာထားၿခင္း (Nominated candidate) သို့မဟုတ္ ေရြးေကာက္ ခံရၿခင္း (Elected president/vice-president) ၿပဳရာတြင္လိုအပ္ေသာ သတ္မွတ္မဲအေရအတြက္မရရွိပါက ထပ္တစ္ၾကိမ္မဲေပးၿခင္း (Two-round system) ကိုသံုးၾကရသည္။ သမိုင္း အဆိုအရ အေၿခခံဥပေဒကိုေရးဆြဲ ခဲ့ၾကသူ Founding Fathers တို့က လူထုအမ်ားဆႏၵၿပဳၾကသူေတြ၏ မဲ အမ်ားစုရရွိသူ (popular vote) သည္၊ ႏိုင္ငံေတာ္ကို ဦးေဆာင္ႏိုင္မည့္အရည္အေသြးႏွင့္စိတ္ခ်ယံုၾကည္ရ ေလာက္သူတစ္ဦးအၿဖစ္သတ္မွတ္ခံရၿခင္း အလို့ငွာ၊ Electoral College မွေရြးခ်ယ္ၿခင္းနည္းၿဖင့္အတည္ ၿပဳ ေသာနည္းကိုအေမွ်ာ္အၿမင္ရွိစြာၿပဌာန္းခဲ့သည္မွာယေန့တိုင္ေအာင္ပင္။
သမၼတအၿဖစ္အမည္တင္သြင္းခြင့္ရွိသူ
သမၼတအၿဖစ္ၾကမ္းသစၥာၾကိမ္ဆိုမည့္ေန့ (Inauguration Day) တြင္အနည္းဆံုအသက္(၃၅)ႏွစ္ၿပည့္ၿပီး၊ အေမ ရိကႏိုင္ငံအေၿခခံဥပေဒစတင္အသက္၀င္ခ်ိန္မွစၿပီး၊ အေမရိကႏိုင္ငံနယ္ပယ္အတြင္းေမြးဖြားသူ (naturally
born citizen) ၿဖစ္ရမည့္အၿပင္၊ အေမရိကႏိုင္ငံနယ္နမိ္တ္အတြင္း (၁၄)ႏွစ္တိတိတဆက္တစပ္တည္းေနထိုင္ခဲ့ သူမည္သူမဆိုသမၼတအၿဖစ္အေရြးခ်ယ္ခံခြင့္ရွိသည္။ မဲဆြယ္ၿခင္းကိုသက္ဆိုင္ရာၿပည္နယ္မ်ားတြင္ ကိုယ္စား လွယ္ေလာင္းမ်ားကမွတ္ပံုတင္ၿခင္း၊ မဲဆြယ္တရားေဟာၿခင္း၊ Federal Election Commission (FEC) တြင္ စက္တင္ဘာေနာက္ဆံုးထား၍ မွတ္ပံုတင္ၿခင္း ၊ မိမိတို့ပိုင္ဆိုင္ေသာဓနေငြေၾကး၊ ၀င္ေငြအခြန္တင္သြင္းၿခင္း မွတ္တမ္းမ်ားေၾကၿငာၿခင္း၊တို့ကိုလုပ္ၾကရသည္။ FEC၏အဓိကတာ၀န္ကားကိုယ္စားလွယ္ေလာင္းမ်ား၏ေငြေရး ေၾကးေရး ရံပံုေငြလက္ခံရယူၿခင္းႏွင့္သံုးစြဲၿခင္းတို့ကိုၾကပ္မတ္စစ္ေဆးၿခင္းၿဖစ္သည္။ ေရြးခ်ယ္ပြဲ၀င္ေရာက္ ရွင္ၿပိဳင္ၾကမည့္သူတို့က၊ သက္ဆိုင္ရာမဲဆႏၵၿပည္နယ္အစိုးရအတြင္း၀န္ (Secretary of State) ထံစားရင္း တင္သြင္းၿပီး၊ မဲဆႏၵနယ္အလိုက္ခန့္ထားေသာေရြးေကာက္ပြဲအရာရွိ (Registrar of Voters) ကအတည္ ၿပဳစားရင္းေပးပို့သူတို့ကိုလက္ရွိ ွSecretary of State ကခန့္အပ္ေၾကၿငာၿခင္းနည္းၿဖင့္အေရြးခ်ယ္ခံၿဖစ္သြား ၾကသည္။
ေရြးခ်ယ္ပံုအဆင့္ဆင့္
(က) Primary election ေခၚ အေၿခခံေရြးေကာက္ပြဲမ်ားကိုၿပည္နယ္အခ်ိဳ့တို့ကက်င့္သံုးၾကသည္။ (ဥပမာ California State) ထိုေရြးေကာက္ပြဲမ်ိဳးတြင္မဲဆႏၵရွင္မ်ားကမိမိတို့ႏွင့္ဆက္ႏြယ္ရာပါတီမွတဆင့္မိမိတို့ ႏွစ္သက္ ရာ ကိုယ္စားလွယ္ေလာင္း (candidates) မ်ားကိုေရြးခ်ယ္ၾကသည္။
(ခ) Caucuses ေခၚသက္ဆိုင္ရာပါတီမ်ားကစီမံေသာစနစ္က်င့္သံုးေသာၿပည္နယ္အခ်ိဳ့ (ဥပမာ - Ohio State) တြင္လူထုအစည္းအေ၀းမ်ားမွေဆြးေႏြးေရြးခ်ယ္ေသာနည္းၿဖင့္ မိမိတိုႏွစ္သက္ရာစနစ္ကိုသံုးၾကသည္။
(ဂ) အဆိုပါ Primaries ႏွင့္ Caucuses မ်ားကို အေထြေထြေရြးေကာက္ပြဲၾကီးၿပဳလုပ္မည့္ႏွစ္၏ ဇႏၷ၀ါရီမွစ၍ ဇြန္လကုန္အထိၿပည္နယ္အလိုက္ (အမ်ားအားၿဖင့္)ရက္သတၱတပါတ္၏အဂၤါေန့ (Super Tuesdays ဟုၿပည္နယ္ၾကီးမ်ားကသမုတ္ၾကသည္)တြင္ၿပဳလုပ္ၿပီး၊ Candidates မ်ားသတ္မွတ္ၾကသည္။ “Winner-takes-all” (Maine ႏွင့္ Nebraska ၿပည္နယ္မ်ားမွလြဲ၍) ဟူေသာအဆိုအရ မဲေပးၾကသူေတြမိမိမဲေပးသူေတြကမိမိ ကိုယ္စားလွယ္ေလာင္းကိုအစဥ္တစိုက္မဲ ေပးရန္ ကတိက၀တ္ၿပဳၾကရသည္ (Pledged delegates)။ ထိုနည္းတူ (Unpledged or Super-delegates)ေခၚမိမိတို့ ႏွစ္သက္ရာကိုသာ၊ ပါတီစြဲမထားဘဲမဲေပးမည့္ကိုယ္စားလွယ္မ်ိဳး မ်ား လည္းရွိ သည္။ ထိုသူတို့၏မဲကိုကိုယ္စား လွယ္ေလာင္းတို့ကရရန္လည္းလိုသည္။
(ဃ) မိမိတို့ပါတီအလိုက္ကိုယ္စားၿပဳမဲအေရအတြက္ရရွိၾကေသာ Caucuses ႏွင့္ Primaries မ်ားက ပါတီအ လိုက္ National Conventions မ်ားကိုက်င္းပၿပဳလုပ္ၾကမည္ၿဖစ္သည္။
Constitution Party – Utah (Apr 13)
Libertarian Party – Florida (May 26)
Republican Party – Cleveland, Ohio (July 18)
Democratic Party – Philadelphia (July 25)
Green Paty – Texas (Aug 6)
ယခုလာမည့္ႏို၀င္ဘာေရြးေကာက္ပြဲၾကီးတြင္ ဒီမိုကရက္တစ္ပါတီၾကီးကကိုယ္စားလွယ္ (၂၃၈၃)ဦးအနည္း ဆံုးရရွိရန္လိုၿပီး၊ ရီပါတ္ဘလစ္ကင္ပါတီၾကီးက (၁၂၃၇)ဦးရရန္လိုအပ္သည့္အတြက္၊ အဆိုပါအေၿခခံေရြး ေကာက္ပြဲမ်ားတြင္မတိမ္းမယိမ္းရရွိၾကၿပီး၊ Convention သို့ေရာက္လာေသာတစ္ပါတီတည္းအၿပိဳင္ ကိုယ္စား လွယ္ေလာင္းမ်ာအေနၿဖင့္၊ အၾကိတ္အနယ္ယွဥ္ၿပိဳင္ရဖြယ္ရွိေနေပသည္။
(င) ထို conventions မ်ားတြင္မိမိတို့ႏွင့္အတူအစိုးရဖြဲ့ရာတြင္ပါ၀င္မည့္၊ ဒုတိယသမၼတေလာင္း (Running-mate) အမည္ကို ပါကိုယ္စားလွယ္ေလာင္း candidates မ်ားကေၾကၿငာရသည္။ ထိုဒုတိယသမၼတေလာင္းအ ၿဖစ္တင္သြင္းသူ ၏ေနာက္ေၾကာင္းခံသည္လည္းမိမိသမၼတအေရြးခ်ယ္ခံႏိုင္ခြင့္ကိုတမ်ိဳးတဖံုေၿပာင္း လဲသြားေစ ႏိုင္သည္။
(စ) အဆိုပါ Conventions မ်ားမွေရြးခ်ယ္လိုက္ေသာ candidates မ်ားကို အမ်ားၿပည္သူကဆိုခဲ့သည့္အတိုင္း ၿပကၡဒိန္ႏွစ္တစ္ခု၏ပထမတနလၤာေန့ၿပီးေနာက္က်ေရာက္ေသာ အဂၤါေန့ (Election Day) တြင္မဲေပးရသည္။ ယင္းကိုအေၿခခံဥပေဒကၿပဌာန္းထားသည္။ ယခုႏွစ္(၂၀၁၆) အတြက္ November (8)ရက္ေန့ ၿဖစ္သည္။ ဤေရြး ေကာက္ပြဲၾကီးကေရြးခ်ယ္တင္ေၿမွာက္ခံရသူသည္ Popular votes အရေရြးခ်ယ္ခံရသူၿဖစ္ၿပီး၊ သမၼတ ၿဖစ္ရန္ၾကိမ္းေသေပါက္အမည္ေပါက္သူဟုဆိုရမည္။ သို့ေသာ္လည္းသူေက်ာ္ၿဖတ္ရမည့္ (အေၿခခံဥပေဒက ၿပဌာန္းထားေသာ) အဆင့္အခ်ိဳ့က်န္ေနေသးသည္။ယင္းေနာက္သမၼတေလာင္းတို့အၿပန္အလွန္ခုခံေဆြးေႏြး ေသာDebates ရာသီၿဖစ္သည္။
(ဆ) အေမရိကတ၀ွမ္းေနထိုင္ၾကသူ ေဒသဖြား Naturally-born citizens မ်ားေရာ၊ ၿပည္ပမွေရာက္ရွိအေၿခ ခ်ၾကသူ Naturalized citizens မ်ားပါမဲေပးခြင့္ရွိၾကၿပီး၊ မဲေပးမည့္ေန့တေနကုန္မဲရံုမ်ားတြင္၎၊ ၾကိဳတင္မဲ အၿဖစ္စာတိုက္မွ၎မဲဆႏၵၿပဳႏိုင္ၾကသည္။ Electoral College ဟူသည္ကားအမွန္ေတာ့ အဖြဲ့အစည္းလည္း မဟုတ္၊ အားလံုးစုေပါင္းစည္းေ၀းၿခင္းလည္းမဟုတ္ေပ။ အေၿခခံဥပေဒက Electors ေရြးခ်ယ္ေပးသူမ်ားဟု သတ္မွတ္ထားၿပီး၊ ၿပည္နယ္အသီးသီးကမိမိတို့ဆႏၵနည္းလမ္းတို့ၿဖင့္ေရြးခ်ယ္ထားသူ (၅၃၈)ဦးတို့က၊ မိမိ တို့ၿပည္နယ္သတ္မွတ္ေနရာမ်ားတြင္သာစုေ၀းၿပီး၊ သီးသန့္စီမဲေပးၾကၿခင္းၿဖစ္သည္။ ထိုမဲေပးၿခင္းကို ဒီဇင္ဘာ ဦးပိုင္းတြင္တၿပိဳင္တည္းၿပဳလုပ္ၾကသည္။ ထိုတိုက္ရိုက္ေရြးခ်ယ္ပြဲတြင္ကိုယ္စားလွယ္ တစ္ဦးတည္းက အမ်ားစုမဲ (အေရအတြက္အားၿဖင့္ မဲ ၂၇၀)ရလ်င္သမၼတႏွင့္ဒုသမၼတၿဖစ္သည္။
(ဇ) ထို Electoral College တြင္ဆႏၵမဲလိုအပ္ခ်က္မၿပည့္ပါကေအာက္လႊတ္ေတာ္ (House of Representatives) ကၿပည္နယ္တခုစီက တစ္မဲစီႏွင့္သမၼတကို၎၊ အထက္လႊတ္ေတာ္ (senate) က ၿပည္
နယ္တခုစီက တစ္မဲစီႏွင့္ဒုတိယသမၼတကို၎၊ ေရြးခ်ယ္ေပးသည္။ ယင္းအၿဖစ္မ်ိဳး (၄) ၾကိမ္ရွိခဲ့ဘူးသည္ဟု ဆိုသည္။
(စ်) အကယ္၍လႊတ္ေတာ္မ်ားကမေရြးခ်ယ္ႏိုင္ခဲ့လ်င္ အေရြးေကာက္ခံဒုတိယသမၼတအၿဖစ္၎၊ ဒုတိယ သမၼတမရွိခဲ့ပါက၊ Presidential Succession Act (1947) အရ၊ လႊတ္ေတာ္ဥကၠဌ (Speaker of The House) တို့ကေနာင္သမၼတအၿဖစ္လႊတ္ေတာ္မ်ားမွေရြးခ်ယ္ႏိုင္သည္အထိယာယီတာ၀န္ယူၾကရသည္။ သို့ေသာ္ယင္း အၿဖစ္မ်ိဳးသမိုင္းတြင္မရွိခဲ့ဟုဆိုသည္။
(ည) ေနာက္ဆံုးပိတ္ေရြးခ်ယ္တင္ေၿၽမွာက္လိုက္ေသာသမၼတအဆိုၿပဳသူကိုလႊတ္ေတာ္ၾကီးကအတည္ၿပဳၿခင္းကို ဇႏၷ၀ါရီပထမပါတ္လႊတ္ေတာ္(၂)ရပ္ေပါင္းေရွ့တြင္၊ ဥကၠဌကအတည္ၿပဳေၾကၿငာေပးၿခင္းၿဖင့္ သမၼတေရြးခ်ယ္ၿခင္း အဆံုးသတ္သည္။
သမၼတအၿဖစ္တရား၀င္ေရာက္ရွိၿခင္း (Inauguration Day)
ေရြးေကာက္ခံၿပီးေသာသမၼတရာထူးအတည္ၿပဳခံထားၿခင္းခံရသူ (President-elect) သည္၊ ေရာက္ေကာက္ ပြဲၿပီးေနာင္ႏွစ္ဇႏၷ၀ါရီ (၂၀) ရက္ (တနဂၤေႏြေန့တြင္က်ေရာက္ပါက -၂၁-ရက္ေန့)တြင္ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္ဆဲတ ရားလႊတ္ေတာ္ခ်ဳပ္တရားသူၾကီးခ်ဳပ္(သို့မဟုတ္) တရားသူၾကီးတစ္ဦးဦးေရွ့ေမွာက္တြင္ က်မ္းသစၥာၾကိမ္ဆိုရပါ သည္။ ထိုေန့ေနမြန္တည့္အခ်ိန္တြင္အေမရိကၿပည္ေထာင္စု၏သမၼတႏွင့္အစိုးရသစ္စတင္သက္၀င္ေသာ တရား၀င္ေန့လည္းၿဖစ္သည္။
“အသည္းၾကားမွမဲတစ္ၿပား” ဟူေသာဆိုရိုးစကားတြင္ရွင္သန္ခဲ့ၾကေသာ ေမာင္မိုးညိဳတို့ၿမန္မာေတြသည္လည္း၊ သူမ်ားေၿပာသမွ်နားေယာင္၍မဲထည့္ၾကေသာဘ၀မွလြတ္ေၿမာက္ေရးကားသာ၍ပင္အေရးၾကီးေသးသည္။ လြတ္လပ္၍တရားမွ်တေသာေလာကပါလတရားလႊမ္းမိုးရာအေမရိကားသို့ေရာက္ၿပီးခါမွ၊ ေလ့လာစူးစမ္းၿခင္း အလ်င္းမရွိေသာအၿဖစ္ေတြကိုခ၀ါခ်ၾကရန္လိုအပ္ေပၿပီ။ မည္သည့္သမၼတေလာင္းယွဥ္ၿပိဳင္သူေတြက၊ မိမိ တို့၏ေန့တဓူ၀ဘ၀ဖူလံုမွ်တေစေရးကိုေဆာင္ရြက္ေပးႏိုင္မည္၊ ကာကြယ္ေပးႏိုင္မည္ဆိုသည္တို့ကိုဓမၼဓိဌာန္ က်က်ၾကည့္တတ္ေအာင္ၾကည့့္ရန္အထူးလိုအပ္ေပသည္။ ၿမန္မာတို့ မိရိုးဖလာစဥ္လာစရိုက္လႊမ္းမိုးမွု (conservatism) ကို၊ အေမရိကႏိုင္ငံ၏ conservatism ႏွင့္ထပ္တူက်သည္ဟူေသာအယူ၀ါဒလြဲမွားမွုကို ၿပင္ဆင္ရန္ လိုအပ္ခ်ိန္ေရာက္ေပၿပီ။ လူမ်ိဳးၾကီးတစ္ယူသန္၀ါဒၾကီးစိုးလာမွုမွေရွာင္ရွားႏိုင္ၾကပါေစ။

Friday, May 27, 2016

ရက္(၁၀၀) ေကာက္ေၾကာင္း

ဧၿပီ(၁)ရက္တြင္တရား၀င္တက္လာေသာ NLD အစိုးရသည္၊ သမၼတဦးထင္ေက်ာ္ႏွင့္ ပါတီေခါင္းေဆာင္ ေဒၚ ေအာင္ဆန္းစုၾကည္တို့၏ကနဦးပြဲဦးထြက္၊ ႏိုင္ငံၿ႔ပဳၿပင္ေရးအစီအမံၾကီးၿဖစ္သည့္ ရက္(၁၀၀)စီမံကိန္းသည္ ဗဟို အစိုးရအတြက္ေန့မီးညမီးၿဖင့္ဇာတ္လမ္းစၾကရေသာ၊မဟာတာလႊတ္ပြဲၾကီးၿဖစ္သြားသည္။ တဖက္မွဗဟိုႏွင့္ ေဒ သဆိုင္ရာအာဏာပိုင္မ်ားေနရာတြင္အစားထိုးရမည့္လူရွာရင္းေနရာေပးခန့္ထားရင္းၿဖင့္လံုးပမ္းေနၾကရသလို၊ ေဖါင္းပြၿခင္းမကေဖါင္းပြေနေသာဌာနအဖြဲ့အစည္းမ်ားေပါင္းစည္းၿခင္းရုပ္လံုးေဖၚၿခင္းတို့ကိုလုပ္ေနရသည္။ ေနာက္တဖက္မွလည္းအခ်ိန္တိုတိုႏွင့္၊ ၿပႆနာေသာင္းေၿခာက္ေထာင္ကိုေန့ခ်င္းညခ်င္းေၿဖရွင္းေပးဟုဓါးမမိုး ရံုတမယ္ေတာင္းဆိုၾကသူေတြကလည္းလမ္းေပၚတြင္အလွိ်ဳလွ်ိဳေပၚထြက္လာၾကသည္။ မည္သို့ပင္ဆိုေစၿမိဳ့ေရာ နယ္စြန္နယ္ဖ်ားပင္မက်န္ ရက္(၁၀၀)စီမံကိန္းဟူေသာစကားလံုးသည္ေရလဲႏွင့္သံုးရ ေလာက္ေအာင္လြန္စြာ ေရပန္းစားေနေပသည္။
အစိုးရသစ္ေရာလူထုတစ္ရပ္လံုးကၾကီးစြာေၿမွာ္လင့္ေစာင့္စားခဲ့ရသည္မွာ၊ တကယ္ဆိုေတာ့ လြတ္လပ္ေရးရ သည့္ (၁၉၄၈)ကစတင္ေရတြက္ရေသာ္ႏွစ္ေပါင္း(၇၀)နီးပါးရွိပါပေကာ။ ၿမန္မာၿပည္လြတ္လပ္ေရးရၿပီး၊ ေနာင္ (၁၀)ၾကာမွလြတ္လပ္ေရးရေသာ စကၤာပူကလြတ္လပ္ေရးရခ်ိန္ႏိုင္ငံတ၀ွမ္းသစ္ေတာဖံုးေသာတံငါရြာၾကီး သာသာရွိခဲ့ေသာအဆင့္မွ၊ ယခုဆိုလ်င္ၿမန္မာႏိုင္ငံကေမာ့ၾကည့္ၿခင္းမကေမာ့ၾကည့္အားက်ေနရေသာအဆင့္ရွိ ေနသည္ဟုဆိုေသာ္လြန္အံ့မထင္။ အဆက္ဆက္ေၿပာင္းလဲခဲ့ေသာစစ္အစိုးရႏွင့္အရပ္သားအစိုးရအမည္ခံ ”ေဘာင္းဘီခြ်တ္”အစိုးရတို့သည္၊ ႏိုင္ငံ၏ဖြံ့ၿဖိဳးမွုကိုကမၻာ့အဆင့္အနိမ့္ဆံုးသို့က်ဆင္းသြားေအာင္ဆြဲခ်သြား သည္မွာအံ့ၾသေလာက္စရာပင္။ ၾကိဳးနီစနစ္ႏွင့္တေသြးတသံတမိန့္ေအာက္တြင္အညြန့္ၾကိဳးခဲ့ရေသာႏိုင္ငံ၏ဓန သည္၊ လက္တဆုပ္စာလူတန္းစားအတြင္းသာသက္ဆင္းခဲ့သည္။ ကြာၿခားၿခင္းမကကြာၿခားေသာ၊ ၀င္ေငြႏွင့္လူ ေနမွုဘ၀မ်ားက၊ စာရိတၱမ႑ိဳင္ၾကီးကိုပါဖ်က္ဆီးခဲ့သည္မွာႏွစ္ပရိေစၦဒမ်ားစြာၾကာခဲ့သည္။ ေခတ္အဆက္ဆက္ ဒါးမိုးအုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ေသာ”ေရဘူးေပါက္တာမလိုခ်င္ဘူး၊ ေရပါတာဘဲလိုခ်င္တယ္”ဟူေသာအထက္ကိုၿပန္အထြန့္ တက္ေ၀ဖန္မွုကိုတားဆီးပိတ္ပင္ခဲ့မွုတို့ကအရိုးစြဲခဲ့သည္။ ဥပေဒကိုလိုသလိုဆြဲသံုး၍၊ ဥပေဒအထက္တြင္အခြင့္ ထူးခံခြင့္ရွိၾကသူေတြ၊ အခြင့္ထူးခံခ်င္ၾကသူေတြအလွိ်ဳလ်ွိဳေပၚလာသည္။ မိမိရာထူးကိုသံုးလ်က္၊ ခ်မ္းသာၿခင္း မကခ်မ္းသာၾကသူေတြေပၚေပါက္လာသည့္အတြက္၊ အဂတိလိုက္စားမွုသည္ဗုိလ္ခ်ဳပ္မွူးၾကီးသန္းေရႊ လက္ ထက္တြင္အထြတ္ အထိပ္သို့ေရာက္ခဲ့သည္ဟုေလ့လာၾကသူေတြကတညီတညြတ္တည္းအတည္ၿပဳၾကသည္။
စစ္၀တ္လဲသမၼတဦးသိန္းစိန္လက္ထက္တြင္၊ အတိုက္အခံမ်ားထိမ္းသိမ္းရာမွလႊတ္ေပးခဲ့ၿပီး၊ လႊတ္ေတာ္အသီး သီးတြင္အေရြးခံ၀င္ေရာက္ခြင့္ရၾကၿပီး၊ ပြင့္လင္းၿမင္သာမွုမ်ားႏွင့္ထိန္းခ်ဳတ္ကန့္သတ္မွုမ်ားစြာတို့ကိုေၿဖေလွ်ာ့ ေပးခဲ့သည္တို့က၊ ၿပည္သူႏွင့္ကမၻာသို့ဒီမိုကေရစီေရာင္နီသမ္းၿပီဟူေသာလကၡဏာမ်ားၿပသခဲ့သည္။ အထူးၿခား
ဆံုးအခ်က္ကား၊ သမိုင္းတြင္ေသာအာဏာလႊဲေၿပာင္းမွုကိုတည္ၿငိမ္ေအးခ်မ္းစြာၿပဳလုပ္ႏိုင္ရန္လမ္းခင္းေပးခဲ့ၿခင္း ကႏိုင္ငံတြင္းႏွင့္ေဒသတြင္းကိုနမူနာေကာင္းၿပႏိုင္ခဲ့ၿခင္းပင္။ ထိုေန့ကား မတ္(၃၀)၊ ၂၀၁၆ ခုႏွစ္။
ဆိုခဲ့ေသာရက္(၁၀၀)စီမံကိန္းသည္၊ ႏိုင္ငံၿပဳၿပင္ေၿပာင္းလဲေရးႏွင့္ၿမန္မာတိုင္းရင္းသားအားလံုးလူတိုင္းေစ့ မေၾကာင့္မၾကေနထိုင္ႏိုင္ေသာမိသားစုလံုၿခံဳမွုဘ၀လမ္းေၾကာင္းေပၚတင္ေပးႏိုင္ရန္အစပ်ိဳးေသာခရီးအစပင္ၿဖစ္ပါသည္။ ဤခရီးရွည္ၾကီးသည္စာေရးစာဖတ္သူတို့သက္တမ္းတခုအတြင္းေပၚထြန္းလာခ်င္မွေပၚထြန္းလာ ႏိုင္ မည္ၿဖစ္ေသာ္္လည္း၊ အုတ္ၿမစ္ခိုင္မာေသာအေၿခခံေကာင္းတခုေတာ့ၿဖစ္လာႏိုင္မည္မွာအမွန္။ ယင္းအေၿခခံ ေကာင္းတို့အတြက္အေရးၾကီးဆံုးအခ်က္ကား၊ လူထုကိုယ္တိုင္ကအစိုးရ၏လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားအေပၚ အားတက္ သေရာ္ပူးေပါင္းလာမွု၊ အၿပန္အလွန္ယံုၾကည္ကိုးစားမွုတို့အေပၚတြင္မ်ားစြာမူတည္ေနသည္။ ရာစုတစ္ခုနီးပါး၊ အစိုးရလုပ္သမွ်ကိုယံုၾကည္မွုကင္းမဲ့ေသာလူထု၏အမူအက်င့္ကိုလံုး၀ၿပင္ဆင္ရေတာ့မည့္ အခ်ိန္ၿဖစ္သည္။ မင္းသားၾကီးမလုပ္ရ၍ပါတ္မၾကီးကိုဖ်က္ဆီးလိုေသာစိတ္ဓါတ္မ်ားခ၀ါခ်ၾကရမည့္အခ်ိန္၊ က်ရာက႑ကပါ ၾကရမည့္အခ်ိန္ၿဖစ္သည္။ ထစ္ခနဲရွိလမ္းေပၚထြက္ဆႏၵၿပၾကရမည့္အခ်ိန္မဟုတ္ေတာ့။ ကိုယ္ႏွင့္ဘ၀တူလူမ်ိဳး ေတြဥပေဒၿပဳက႑တြင္၀င္ေရာက္ေနရာအက်ယူၿပီးခ်ိန္ၿဖစ္သည္။ ကိုယ္ႏွင့္စိတ္သေဘာ တူသူေတြအစိုးရအဖြဲ့ တြင္ရာထူးၾကီးမ်ားထမ္းေဆာင္ေနခ်ိန္ၿဖစ္သည္။
ဤေနရာတြင္တပ္မေတာ္၏က႑သည္လည္းအလြန္အေရးပါလာသည္။ လွည္းေနေလွေအာင္းၿမင္းေစာင္းမ က်န္ကNLD ေပၚအိပ္သြန္ဖာေမွာက္မဲဆႏၵေပးခဲ့ၿခင္းကသက္ေသထူထားၿပီမို့၊ မိမိတို့တပ္မေတာ္၏သေဘာထား ႏွင့္ရပ္တည္ခ်က္ကိုေၿပာင္းလဲရန္အေရးၾကီးေသာအခ်ိန္ေရာက္ေပၿပီ။ အရာရာကိုမ်က္ေစ့ေဒါက္ေထာက္ ၾကည့္ ၿပီး၊ လက္ညွိဳးထိုးရမည့္အခ်ိန္မဟုတ္ေတာ့။ လက္ရွိဖြဲ့စည္းပံုအေၿခခံဥပေဒကေပးထားေသာ၊ ႏိုင္ငံေတာ္အာဏာ ထိန္းသိမ္းခြင့္ကိုအေၾကာင္းရွိတိုင္းမ်က္ေစာင္းထုိးၿခင္းမွေရွာင္ရွားၾကရန္လိုေပၿပီ။ ေ၀ါဟာရအေသးအမႊားစကား အသံုးအစြဲခြ်တ္ေခ်ာ္မွုတို့ကို၊ ေရးၾကီးခြင္က်ယ္လုပ္ရန္အလုပ္မဟုတ္ေတာ့။ ကက္ဘိနက္အဖြဲ့တည္းမိမိတို့က အထင္ကရေနရာမ်ားယူထားသည္မို့၊ အတြင္းစည္း၀ိုင္းတြင္းကအေၿဖရွာသင့္သည္။ ငါတစ္ဦးတည္းသာသိ သည္ဟူေသာစိတ္ဓါတ္ကိုခ၀ါခ်ကာ၊ ဖြဲ့စည္းပံုအေၿခခံဥပေဒပါစံႏွဳန္းလဲြေနေသာၿပဌာန္းခ်က္မ်ားကိုပူးေပါင္း ၿပင္ဆင္ၾကရန္လိုသည္။ ယခင္ကလက္လြန္ေခ်လြန္လုပ္ခဲ့သမွ်ေတြကိုလက္ရွိအာဏာရပါတီေခါင္းေဆာင္ ပိုင္းကေနာက္ေၾကာင္းၿပန္အေရးယူၿခင္းမလုပ္ပါဟူေသာႏိုင္ငံတကာစံႏွုန္းမွီကတိေတြရွိထားၿပီမို့၊ ေနာက္တြန့္ မေနၾကရန္အခ်ိန္အခါေကာင္းၿဖစ္သည္။
ေတာင္ၿပိဳကမ္းၿပိဳအႏိုင္ရၿပီးကာမွ၊ “ႏိုင္ငံေတာ္၏အတိုင္ပင္ခံ”ဟူေသာရာထူး၊ “ႏိုင္ငံေတာ္၏အတိုင္ပင္ခံ ၀န္ၾကီးဌာန”ဟူေသာေနရာမ်ားၾကံဖန္တီထြင္ရၿခင္းမွာလည္း၊ သဘာ၀မက်လွေသာကိစၥၾကီးတခုပင္။ မိမိရရွိၿပီးေသာပိုင္ခြင့္ကိုရယူခြင့္မေပးေသာဥပေဒဟူသည္ကားမည္သည့္ဥပေဒမ်ိဳးနည္း? အမ်ိဳးသား ရင္ၾကား ေစ့ေရးဟူေသာေၾကြးေၾကာ္ခ်က္ကားခုမွေပၚေပါက္လာၿခင္းမဟုတ္။ ဖြဲ့စည္းပံုအေၿခခံဥပေဒကကန့္သတ္ထား ေသာကန့္သတ္ခ်က္အခ်ိဳ့တို့သည္၊ ပုဂၢိဳလ္ေရးဆန္ၿပီး၊ ႏိုင္ငံတကာ စံႏွဳန္းမမွီမွုကို၊ “တစ္ႏိုင္ငံႏွင့္တစ္ႏိုင္ငံ
သမိုင္းေနာက္ေၾကာင္းခံ၊ၿဖစ္စဥ္မတူညီမွု” ဟူေသာ၀ါးလံုးရွည္ၿဖင္ ့ ၿငင္းခ်က္ထုတ္၍ဘူးခံရမည့္အခ်ိန္ မဟုတ္ ေတာ့။ ၿပည္သူတစ္ရပ္လံုးကသိသိၾကီးႏွင့္ခံေနရေသာဘ၀၊ ႏိုင္ငံတကာတတ္သိပညာရွင္တို့ကလက္ညွိဳုးထိုးမွု ဘ၀တို့မွအၿမန္ဆံုလြတ္ထြက္ရန္၊ ၾကိဳးစားၾကရမည့္အခ်ိန္ပင္။ ႏိုင္ငံ အုပ္ခ်ဳပ္စီမံခန့္ခြဲမွုကိုေဒၚေအာင္ဆန္းစု ၾကည္မွဦးေဆာင္ၿပဳလုပ္ေနသည္မွာအထင္အရွားၿဖစ္ခ်ိန္တြင္၊ ႏိုင္ငံအၾကီးအကဲ တာ၀န္ ကိုေပးရန္၀န္ေလးမွု ကား၊ တမင္တကာၿပဳလုပ္သည္မွာထင္ရွားလွေပသည္။ သို့ေသာ္လည္းတပ္မေတာ္ ၏ႏိုင္ငံ သမိုင္းေၾကာင္းတ ေလွ်ာက္တြင္၊ သေဘာတူသည္ၿဖစ္ေစ၊ မတူသည္ၿဖစ္ေစ၊ ပါ၀င္လာခဲ့ၿခင္းတည္းဟူ ေသာအခ်က္ကိုေတာ့ၿငင္း၍ ရမည္မထင္။ တပ္မေတာ္၏အေရးပါမွုက အတိုင္းအတာရွည္ေသာၿမန္မာ့အနာ ဂါတ္ကာလၾကီးတခုအၿဖစ္ဆက္ လက္ရွိေနဦး မည္ကားအမွန္။
သည္းညီးခံမွုတည္းဟူေသာကိစၥသည္သာမာန္လူမွုေရးကိစၥတြင္လြယ္ကူေသာ္လည္း၊ ႏိုင္ငံေရးရာကိစၥတြင္ တိမ္မေယာင္ႏွင့္နက္နဲလွေသာကိစၥၾကီးၿဖစ္သည္။ သက္ဆိုင္သူအားလံုး stakeholders အားလံုးတို့က၊ ပင္မရည္မွန္ူခ်က္ကိုမ်က္ေခ်မၿပတ္ၾကဘို့လိုသည္။ အဆိုပါstakeholders ဆိုေသာေနရာတြင္လူထုကက႑ တခုအၿဖစ္ေနရာတိုင္းတြင္ပါ၀င္ေနေသာေၾကာင့္၊ လူထု၏အေၿခအေနမွန္ကိုအမွန္အတိုင္းၿမင္ႏိုင္မွု၊ ၿဖစ္ေပၚ တိုးတက္ေနေသာကမၻာေရစီးေၾကာင္းေၿပာင္းလဲမွုၿဖစ္စဥ္ကိုဗဟုသုတၿပည့့္၀မွု၊ အထူးသၿဖင့္ လူမ်ိဳးၾကီး/ေရး၀ါဒ ႏွင့္ဘာသာအယူ၀ါဒသီးမွုတို့လံုး၀ကင္းစဥ္မွုတို့အေပၚတြင္မူတည္သည္။
အစိုးရသစ္၏အဓိကအတားအဆီးၾကီးမ်ားၿဖစ္ေသာ အဂတိတရားထူေၿပာအရိုးစြဲေနမွု၊ လူမ်ိဳးေရး/ဘာသာေရး ၀ါဒၿပင္းထန္လမ္းလြဲမွု၊ ဖက္ဒရယ္အခြင့္အေရးအလြန္အက်ြံေတာင္းဆိုလိုေသာဆႏၵၾကီးမားမွု၊ တပ္မေတာ္၏ တသီး တသန့္ေနလိုမွုတို့ကမ်ားစြာစိမ္ေခၚေနဦးမည္ၿဖစ္သည္။ တဖက္မွလည္း၊ အုပ္ခ်ဳပ္သူအစိုးရမွတက္ညီ လက္ညီရွိေသာ၊ အရည္အေသြးၿပည့္၀၍၊ လူထုအေပၚ၀န္ထုပ္၀န္ပိုးၿဖစ္ေနသည့္၊ အုပ္ခ်ဳပ္မွုယႏၱရားၾကီးကို အၿမန္ၿပဳၿပင္ရန္အထူးလိုအပ္လွသည္။ အစိုးရမွအရာရာကိစၥရပ္မ်ားတြင္ပါ၀င္ပါတ္သက္၍၊ အမ်ားၿပည္သူလုပ္ ကိုင္ႏိုင္ေသာကိစၥမ်ားတြင္အတင္း၀င္ေရာက္ေနရာယူခ်ယ္လွယ္ၿခင္းကိုလည္းအၿမန္လက္ေရွာင္ၾကရန္လိုသည္။
ယခုစာဖတ္သူတို့ဤေဆာင္းပါးဖတ္ရွုခ်ိန္တြင္ရက္(၁၀၀)ၿပည့္ရန္သံုးပံုတပံုေလာက္ေသာကာလသာက်န္ေတာ့ မည္ၿဖစ္သည္။ ထင္သာၿမင္သာေသာေၿပာင္းလဲမွုမ်ားၿဖစ္သည့္၊ ဌာနမ်ားၿပင္ဆင္ဖြဲ့စည္းၿခင္းမ်ားၿမင္ေတြ့ရသလို၊ လုပ္နည္းလုပ္ဟန္ပိုင္းဆိုင္ရာမၿမင္သာေသးေသာကိစၥရပ္မ်ားေပၚထြက္လာမည္ဟုေမွ်ာ္လင့္ရသည္။ အစိုးရ အေနၿဖင့္လည္းေခတ္အဆက္ဆက္၊ နံမည္ၾကားေကာင္းၿပီးတန္ဆာဆင္ေသာ”ပြဲတက္”ေၿပာင္းလဲမွုမ်ား ကိုေရွာင္ရွားလ်က္၊ လူထုကိုတိုက္ရိုက္အၾကိဳးၿပဳေသာအစီအမံမ်ားကိုေတာင့္တလိုလားေမွ်ာ္လင့္ၾက မည္မွာ အမွန္ၿဖစ္သည္။
ပန္းခ်ီေရးဆရာတစ္ဦး၏ေကာက္ေၾကာင္းတခုမွအစတည္ေသာ၊ ပရိႆတ္ကိုဆြဲေဆာင္မွုသရုပ္ေဖၚႏိုင္ ေသာ စြမ္းပကားကိုပရိႆတ္ကသာေကာင္းေကာင္းၾကီးသိႏိုင္သလို၊ အစိုးရသစ္၏ရက္(၁၀၀)စီမံကိန္းၾကီးက၊ ၎တို့ ပံုေဖၚလိုေသာႏိုင္ငံမ်က္ႏွာစာပံုရိပ္သစ္ကိုလူထုကစတင္ၿမည္းစမ္းခြင့္ရၾကေတာ့မည္မဟုတ္ပါလား။ ။