Saturday, June 29, 2019

“DIY” ႏိုင္ၾကေသာ ၿမန္မာမ်ားအၿဖစ္ သ.ို့ ....

“ကိုယ့္အားကိုယ္ကိုး၊ ကိုယ္ထူကိုယ္ထ” ဆိုတဲ့ ေ၀ါဟာရနယ္ပယ္မွာ က်င္လည္ၾကီး ၿပင္းခဲ့ၾက တဲ့ ေမာင္မိုးညိဳတို့ ဘ၀ဟာ ၿပည္ပႏိုင္ငံမ်ားၿဖစ္တဲ့ အေမရိကလို ေနရာေတြမွာ ေၿပာင္းေရႊ့အေၿခခ်ၾက ၿပီ ဆိုတာနဲ့၊ “ကိုယ့္အားကိုယ္ကိုး၊ ကိုယ္ထူကိုယ္ထ” ဆိုတဲ့ ေ၀ါဟာရရဲ့ အၿမိဳက္အရသာ ကိုအလ်ွံပယ္ စတင္ၾကံဳေတြ့ ခံစားၾကရပါတယ္။ က်ြန္ေတာ္တို့ သိနားလည္တဲ့ “ကိုယ့္အားကိုယ္ကိုး၊ ကိုယ္ထူကိုယ္ ထ” ဆိုတဲ့ ေ၀ါဟာရဟာ ၿမန္မာႏိုင္ငံမွာ ဆိုရွယ္လစ္စနစ္ၾကီး ၾကီးစိုးခ်ိန္မွာ၊ ကမၻာ့ေလာကနဲ့ အဆက္ အသြယ္ၿဖတ္တဲ့ တံခါးပိတ္၀ါဒေပၚမွာအေၿခခံတဲ့၊ ေသြးထိုးလွံဳ့ေဆာ္ေရး ေၾကြးေၾကာ္မွူတခုသက္သက္ သာၿဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ဆိုလိုတာက ႏိုင္ငံသားတို့ရဲ့ လူမွုကိစၥအ၀၀ကို အစိုးရက (ဆင္းရဲမြဲေတမွုေၾကာင့္) ကိုယ္အားကိုယ္ကိုးၾကပါ၊ ၿပည္ပႏိုင္ငံေတြမွာ ေကာင္းေကာင္းေနေကာင္းေကာင္းစားၾကတဲ့ဘ၀ကို အားမက်ၾကပါနဲ့ ဆိုတဲ့ ၀ါဒၿဖန့္ ကိစၥသက္သက္သာၿဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ၿမန္မာတိုင္းရင္းသားတိုင္းက “ကိုယ့္အားကိုယ္ကိုး၊ ကိုယ္ထူကိုယ္ထ”လို့ ဆိုရိုးရွိၾကလို့သာ ဆိုၾကေပမဲ့၊ ဘာမွန္းတိတိက်က်မသိ ၾကပါဘူး။ ခုေခတ္ဒီမိုကေရစီေခတ္ေရာက္ေတာ့ေရာ ဘယ္အေၿခရွိေနၿပီလဲလို့၊ ကြ်န္ေတာ္တို့ေမြးရပ္ ေၿမမွာေနၾကတဲ့ ၿမန္မာတိုင္းရင္းသားေတြရဲ့ဘ၀ကိုၿပန္ေလ့လာၾကည့္ေတာ့၊ (အထူးသၿဖင့္) ငယ္ရြယ္. သူ တက္သစ္စလူငယ္ေတြဟာ၊ တံခါးဖြင့္၀ါဒနဲ့အတူ ကိုယ္ဒူးကုိယ္ခြ်န္ လုပ္ခ်င္ကိုင္ခ်င္၊ စူးစမ္းခ်င္စိတ္  ေတြစတင္ေတြ့ေနရပါၿပီ။ ေကာင္းတဲ့လကၡဏာပါ။ ဒါေပမဲ့ မိဘသားခ်င္းရဲ့ မိရိုးဖလာအစြဲၾကီးလြန္းေန  ေသးတဲ့ ေလာင္းရိပ္ေအာက္ကသိပ္မထြက္ႏိုင္ၾကေသးပါဘူး။ ယဥ္ေက်းမွုနဲ့လူမွုစနစ္တို့ရဲ့ ေကာင္းတဲ့ စရိုက္လကၡဏာအၿမစ္တြယ္ဘို့ဟာ၊ တခါတရံမွာ ရာစုႏွစ္ေပါက္ေအာင္အခ်ိန္ယူေလ့ရွိတယ္လို့ သမိုင္း ဆရာတို့ကဆိုၾကပါတယ္။ 
ေမာင္မိုးညိဳ ဒီလေဆြးေႏြးလိုတဲ့ အေၾကာင္းအခ်က္ကေတာ့၊ ၿပည္ပေရာက္ၿမန္မာေတြ၊ မိမိတို့ က်င္ လည္က်က္စားယဥ္ပါးခဲ့ၾကတဲ့ “ကိုယ့္အားကိုယ္ကိုး၊ ကိုယ္ထူကိုယ္ထ” ဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားကို၊ တိုး တက္တဲ့ ႏိုင္ငံၾကီးေတြမွာ၊ ေကာင္းစြာအၿမစ္တြယ္ေနၿပီၿဖစ္တဲ့ (DO-IT-YOURSELF)  “DIY”  ဆိုတဲ့ ေနထိုင္မွုဘ၀အၿဖစ္၊ လက္ခံၿပီး အသြင္ ေၿပာင္းေမြးစားယူၾကဘို့ အထူးဘဲလိုအပ္ေနၿပီိလို့ အၾကံ  ေကာင္းၿပဳၾကပါရေစ။ အၾကံေကာင္း ဆိုတဲ့စကားထက္၊ မကြယ္မေထာက္ေၿပာရရင္ေတာ့၊ ဒီစိတ္ ဓါတ္မေမြးလို့မၿဖစ္ေတာ့ဘူးလို့ အားမနာတမ္း၊ ေၿပာၿပပါရေစ။
ေမာင္မိုးညိဳတို့မိသားစု အေမရိကေရာက္ၿပီး၊ စတင္အေၿခခ်ၿပီးမၾကာခင္မွာဘဲ ၾကံဳေတြ့ရတဲ့ DIY အၿဖစ္အပ်က္တခုကိုေၿပာၿပပါရေစ။ ထံုးစံအတိုင္း ေၿပာင္းေရႊ့အေၿခခ်သူ ေမာင္မိုးညိုအတြက္၊ ေယာက္ ဖလုပ္သူက အိပ္ရာကုတင္အတြက္ home improvement storeတခုက၀ယ္လာေတာ့၊ ေမာင္မိုးညိဳ တို့ ထင္ေနတာက၊ အဲ့ဒီပရိေဘာဂေတြအိမ္ေပၚခ်ၿပီးတာနဲ့ ခ်က္ခ်င္းအသံုးၿပဳလို့ရၿပီ လို့ထင္ၾကတာကိုး။ လက္စသပ္ေတာ့ ဘယ္ဟုတ္လိမ့္မတံုး။ ကတ္ထူဘူးေတြထဲက တစစီဆြဲထုတ္ရတဲ့ ပရိေဘာဂအစိတ္ အပိုင္းေတြကို၊ အဲ့ဒါေတြနဲ့အတူပါတဲ့ လမ္းညႊန္စာအုပ္ၾကည့္ၿပီး၊ ေမာင္မိုးညိဳတို့လဲ ေယာက္ဖရဲ့အကူ အညီနဲ့ ကုတင္နဲ့ပရိေဘာဂေတြ ဆင္လိုက္ၾကတာေန၀င္မိုးခ်ဳပ္လို့ ေခြ်းၿပိဳက္ၿပိဳက္က်ပါေလေရာ။ တေနမကုန္ေတာင္ ေန့တပိုင္းေတာ့အသာေလးေပါ့။  Wow!မလြယ္လွပါလား freedomၾကီးရယ္။  မေနႏိုင္လို့ေယာက္ဖကို ေမးခြန္းေမးၾကည့္မိပါတယ္ - အလုပ္သမားေခၚၿပီးဆင္ခိုင္းရင္မရဘူးလားလို့။ ၾကက္သီးထဆရာအေၿဖပါ - “ရတာေပါ့။ တန္ရာတန္ေၾကးနဲ့ေလ။ ဒီလို DIYဆိုရင္၊ ပစၥည္းတန္ဘိုးနဲ့ ညီမ်ွတယ္” ဆိုဘဲ။ ေမာင္မိုးညိဳတို့ မိသားစု ပထမဆံုဘုရား တ,ရတဲ့အၿဖစ္ပါ။ ေအာ္- ဒါ့ေၾကာင့္ ႏိုင္ငံတကာတိုးတက္တဲ့ႏိုင္ငံၾကီးေတြက၊ က်ြန္ေတာ္တို့ၿမန္မာႏိုင္ငံက လုပ္အား (labor force)ကို မ်က္ေစ့က်ၾကတာ ဒါ့ေၾကာင့္ကိုးလို့ မွတ္ခ်က္ၿပဳမိပါတယ္။ ဟုတ္ပါတယ္။ အေမရိကနဲ့ဖြံ့ၿဖိဳးၿပီး ႏိုင္ငံၾကီးေတြမွာ လုပ္အားခ် မတန္တရာေစ်းၾကီးလွပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လုပ္ငန္းရွင္အေတာ္မ်ားမ်ားက  imported labor လို့ေခၚတဲ့ ၿပည္ပႏိုင္ငံသားေတြရဲ့ လုပ္အားကို အထူးအားၿပဳၾကရတာ ဒီကေန့အထိပါ။ ဘာ့ေၾကာင့္လဲ။ ရွင္းပါတယ္။ Imported labor ေတြဟာ -
(၁) ေစ်းေပါပါတယ္ (ၿပည္တြင္းကအလုပ္သမားေတြထက္စာရင္)။
(၂) အခြင့္အေရးစကားသိပ္မေၿပာပါဘူး။
(၃) က်ြမ္းက်င္တတ္ေၿမာက္မွုပိုင္းမွာ ၿပည္တြင္းက laborေတြထက္သာလြန္တာမ်ိဳးရွိေနပါတယ္။
(၄) ၿပႆနာသိပ္မရွာတတ္ဘူး။
(၅) အလုပ္ပိုၾကိဳးစားသလို၊ loyal ၿဖစ္တယ္။
ကဲ- imported labor ကို ဘာမမက္စရာရွိသတံုး။
DIY ေပၚေပါက္လာရတဲ့ အေၾကာင္းရင္းခံတခုမွာ ဒီလိုကုန္က်စရိတ္ကိုကာမိေစတဲ့(တနည္း) ပစၥည္းေရာင္းခ်ရာမွာ သက္သာတဲ့ပစၥည္းေတြကိုစက္နဲ့ထုတ္ၿပီး၊ တပ္ဆင္ရာမွာကုန္က်စရိတ္ကို၊ စားသံုးအသံုးၿပဳသူရဲ့ တာ၀န္အၿဖစ္ေၿပာင္းလဲလိုက္ၾကတာဟာ၊ တိုးတက္တဲ့ ေရာင္းကုန္ေလာကရဲ့  marketing strategy ၿဖစ္သလို၊ cost-effective လဲၿဖစ္သြားပါတယ္။ တိုးတက္တဲ့ေခတ္ၾကီးမွာ human labor force  ေလွ်ာ့ခ်ၿဖတ္ေတာက္ႏိုင္ေလ၊ ကုန္ထုတ္လုပ္ခစရိတ္သက္သာေလပါဘဲ။ ဒါဟာ business strategy ရဲ့ မရိုးႏိုင္တဲ့ နည္းဗ်ဴဟာတခုပါ။
ဆိုေတာ့- DIY ကို သမိုင္းမွာ (၁၉၁၂)ေလာက္တံုးကအိမ္ရာမြမ္းမံၿပင္ဆင္မွုအၿဖစ္နဲ့စတင္ခဲ့တယ္လို့ Wikipedia ကဆိုထားၿပီး၊ (၁၉၅၀) ၀န္းက်င္ေလာက္မွာ အိမ္ရာမြမ္းမံၿပင္ဆင္မွု၊ အေသးစားၿပဳၿပင္ တည္ေဆာက္မွုအပါအ၀င္၊ ကိုယ့္အားကိုယ္ကိုး၊ ကိုယ္ထူကိုယ္ထ လုပ္ၾကရတဲ့ကိစၥေတြမွာ တရား၀င္က်ယ္က်ယ္ၿပန့္ၿပန့္သံုးလာၾကပါတယ္။ အေၾကာင္းရင္းခံကေတာ့-
(က) တည္ထြင္ဖန္တီးမွုနဲ့ မိမိဖာသာတည္ေဆာက္ရမွုတည္းဟူေသာ ၀မ္းသာပီတိစိတ္ကို ရရွိေစဘိုု့၊
(ခ) ေပ်ာ္ရႊင္ဘြယ္ လုပ္ငန္းေလးတခု ရရွိဘို့၊ နဲ့
(ဂ) ကုန္က်စရိတ္ကို ကာမိေစဘို့၊ - တို့ဘဲၿဖစ္ပါတယ္။
ေမာင္မိုးညိဳတို့ စခဲ့တဲ့အထက္ကအၿဖစ္အပ်က္ကေပးတဲ့ သင္ခန္းစာကို ခုခ်ိန္ ေမာင္မိုးညိဳတို့  ေကာင္း ေကာင္းၾကီးရရွိေနၾကပါၿပီ။ ကိုယ္ကေပါက္ဖြားလာတဲ့သားသမီးမ်ားအတြက္ကေတာ့ အထူးေၿပာဘြယ္ မရွိေပါ့။ အေရးၾကီးတဲ့ အခ်က္ကေတာ့ ‘သို့ေလာ၊ သို့ေလာ’ နဲ့ မခ်င့္မရဲ၊ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုစိတ္မခ်၊ မယံုၾကည္တဲ့ စိတ္ဓါတ္၊ ကို အေမရိကေရာက္ၿမန္မာေတြ၊ အၿပီးတိုင္ခ၀ါခ်ၾကဘို့ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒါ မၿဖစ္မေနေၿပာင္းယူရမဲ့ စိတ္ဓါတ္ပါ။ မကြယ္မေထာက္ေၿပာရရင္၊ ၾကိဳက္သည္ၿဖစ္ေစ၊ မၾကိဳက္သည္ ၿဖစ္ေစ၊ ေၿပာင္းယူၾကရမဲ့ အေၿခခံစိတ္ဓါတ္ေတြပါ။
အေသးအမႊားကိစၥေလးေတြၿဖစ္တဲ့ ပရိေဘာဂ အိမ္ရာအေသးစားမြမ္းမံၿခင္းၿပဳၿပင္ၿပင္ဆင္ထိမ္းသိမ္း ၿခင္းအပါအ၀င္ ဆိုတဲ့အေလ့အထကို က်ြန္ေတာ္တို့ၿမန္မာေတြ ယဥ္ပါးရမဲ့ေခတ္ကာလထဲေရာက္လာ ပါၿပီ။ ဒါတင္လားဆိုေတာ့ မဟုတ္ေသးပါဘူး။ မိမိမိသားစုေရးကိစၥ၊ ေငြေရးေၾကးေရး၊ ပညာေရးကအစ၊ လူမွုေရးနယ္ပယ္ရဲ့ ခ်ဲ့ထြင့္နက္ရွိုင္းရွုတ္ေထြးလာတဲ့ ေခတ္ေပၚေၿပာင္းလဲမွု ယဥ္ေက်းမွုေရစီးေၾကာင္းမွာ မိမိတို့ကိုယ္တိုင္ လိုက္ပါေနမိၾကဘို့ အခ်ိန္ေရာက္မွန္းမသိေရာက္လာပါၿပီ။ အဲ့ဒီေရစီးေၾကာင္းၾကီးထဲ မွာ မိမိတို့ကိုယ္တိုင္ပါေနၿပီလားဆိုတာသတိၿပဳဆင္ၿခင္ၾကပါ။ မေရာက္ေသးရင္၊ အခ်ိန္မေႏွာင္း မွီေရာက္ေအာင္လုပ္ၾကပါ။ မေရာက္ေသးရင္ေတာ့ ေခတ္မ်က္ေၿခၿပတ္သူေတြအေနနဲ့ ပါတ္၀န္းက်င္နဲ့ သာမက၊ မိမိ မိသားစုအတြင္းမွာပါ အက်င္ခံဘ၀ (self-isolation) ၿဖစ္မွန္းမသိၿဖစ္သြားပါလိမ့္မယ္။ မယံုမရွိၾကပါနဲ့။ဆိုပါေတာ့- ကိုယ့္သားသမီးေတြအထက္တန္းပညာ၊ (သို့မဟုတ္) ေကာလိပ္တက္ဘို့ ၿပင္ဆင္ခ်ိန္ (ဒါမွမဟုတ္) ေကာလိပ္ေရာက္ခ်ိန္မွာ ကိုယ္ကိုယ္တိုင္ကပါ ေကာလိပ္ေတြရဲ့ကိစၥ အ၀၀ မွာပါ၀င္ပါတ္သက္ေနမိၾကဘို့လိုပါတယ္။ သားသမီးေတြ ေကာလိပ္ပညာေရးအတြက္ ေခ်းေငြကိစၥ (student loans) ေတြအေၾကာင္းေနာေၾကေနၾကဘို့ လိုပါတယ္။ ဆိုလိုတာက ေခတ္လူငယ္ေတြရဲ့ အဓိက ပံ့ပိုးကူညီမွုဟာ မိဘေတြရဲ့ ဘ၀ေငြေၾကးဖူလံုမွုေပၚမ်ားစြာမူတည္တာေၾကာင့္၊ မိဘေတြရဲ့ financial background ကိုအားကိုးၿပဳၾကရပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ဒီလိုေငြေရးေၾကးေရးကအစ၊ ပညာသင္ၾကားေရး ကိစၥေတြမွာ၊ ေဒါင့္အကြက္တိုင္းမွာ ကိုယ့္သားသမီးရဲ့ကိစၥေတြမွာ ပါ၀င္ပါတ္ သက္ေနမိၾကဘို့လိုပါတယ္။ ေၿဗာင္ေၿပာရရင္၊ ကိုယ့္သားသမီးက တခြန္းေၿပာရင္၊ ကိုယ္ကႏွစ္ခြန္း ၿပန္ေၿပာႏိုင္မွ ေတာ္ကာက်မဲ့  ေခတ္ပါ။ မေၿပာႏိုင္လို့ကေတာ့ ကိုယ္ကသူမ်ားအႏွပ္ခံရၿပီလို့မွတ္ၾကပါ။ ၿမန္မာမိဘေတြမအ,ၾကပါနဲ့။ 
ဒါေတြဟာခုေဆာင္းပါးမွာ ေဆြးေႏြးတဲ့ေခါင္းစဥ္ၿဖစ္တဲ့ DIY ရဲ့ အေရးပါတဲ့ အခန္းက႑ေတြပါ။ 
တိုးတက္ထြန္းကားတဲ့ ႏိုင္ငံၾကီးေတြမွာ တေန့တၿခားခ်ဲ့ထြင္လာတဲ့ DIY ရဲ့ နယ္ပါယ္ၾကီးကိုေလ့လာ ၾကည့္ၾကရေအာင္။
(က) အစားအေသာက္ (တစ္ခါစား readymade food packs) ေတြကို အခ်ိန္ကုန္၊ ဗာဟီရနည္းနည္း ႏွင့္ အစာတစ္နပ္ၿပီးၿခင္း။
(ခ) မိမိဖာသာ စာအုပ္ထုတ္ေ၀ၿဖန့္ခ်ိၿခင္း (self-publishing)၊ စကားေဟာေၿပာၿခင္း (podcasting & telecasting)၊ ဗီဒီယိုၿဖန္ခ်ိၿခင္း (Youtube streaming)
(ဂ) ပါတ္၀န္းက်င္ထိမ္းသိမ္းၿခင္းကိုအားေပးေသာ လုပ္နည္းလုပ္ဟန္မ်ား၊ စြန့္ပစၥည္းၿပန္အသံုးခ်ၿခင္း (recycle, reuse and reduce – 3R’s)၊
(ဃ) လက္ၿဖစ္အႏုလက္ရာပစၥည္းတီထြင္ေရာင္းခ်ၿခင္း၊ ေၾကာ္ၿငာၿခင္း (crafting, knitting, crochet, sewing, handmade jewelry and ceramics)၊
(င) ကိုယ္ပိုင္မူဖန္တီးတီထြင္မွုမ်ား၊ စီးပြားၿဖစ္ၿပဳလုပ္ၿခင္းမ်ား (inventing, creation, copyright, patency, etc.)
(စ) အိမ္တြင္းၿဖစ္ စားေသာက္ဖြယ္ရာမ်ားၿပဳလုပ္နည္းနိႆယမ်ား (homemade recipe)၊
(ဆ) မိမိတစ္ကိုတိုင္တတ္က်ြမ္းမွုနည္းပညာ (သို့မဟုတ္) ဘြဲ့ရတစ္ဦးကဲ့သို့တတ္ေၿမာက္က်ြမ္း က်င္ၿခင္း (self-learning, vocational learning through accredited college or vocational schools)၊
(ဇ) လုပ္ငန္းေဆာင္တာကိစၥအ၀၀ကို၊ ဆိုင္ရာလုပ္ငန္း (သို့မဟုတ္) အစိုးရဌာနမ်ား၏ လုပ္ထံုးလုပ္နည္းမ်ားကို စနစ္တက်အခ်ိန္ယူေလ့လာၿခင္း၊ ေဆြးေႏြေမးၿမန္းၿခင္း၊ လိုအပ္ေသာသင္ တန္းမ်ားတက္ေရာက္ၿခင္း (internet ေခၚ online courses မ်ားအပါအ၀င္) self-studyနည္းမ်ားၿဖင့္ သင္ၾကားေလ့လာမွတ္ယူ၍ အသံုးခ်ၿခင္း၊ ကူညီၿခင္း၊ အၾကံညဏ္ေပးၿခင္း၊ စသည္တို့ကိုၿပဳလုပ္ၿခင္း၊
(စ်) ေငြေရးေၾကးေရး၊ မိသားစုစီးပြားေရးႏွင့္ ၀င္ေငြထြက္ေငြ ဘတ္ဂ်က္အေသးစားမ်ားကို၊ စနစ္တက္ေလ့လာ၍ ကိုယ္တိုင္လည္းအသံုခ်ၿခင္း၊ မိမိ မိသားစုမိတ္ေဆြမ်ားကို၊ မိမိတို့အသိပညာကို မွ်ေ၀အသံုးခ်ရန္အားေပးၿခင္း (pay-it-forward of your knowledge)၊
(ည) အိမ္တြင္းအေသးစားၿပုၿပင္မြမ္းမံ ထိမ္းသိမ္းၿခင္း၊ (cleaning, replacing old items, furnishing, recycling, minor plumbing, computer and network-based devices, TVs and electronics upgrades and installation, etc.)
(ဋ) internet/online ေငြေၾကးေရာင္း၀ယ္ၿခင္းမ်ိဳးၿဖစ္ေသာ cryptocurrency၊ အိမ္ခန္းရက္အနည္း ငယ္ငွားၿခင္း၊ (AirBNB)၊ ဘဏ္ေငြေရားေၾကးေရး၊ ေငြလႊဲၿခင္း၊ ေငြသြင္းၿခင္း၊ လက္မွတ္၀ယ္ၿခင္း၊  (online banking and check deposit)၊ ယာဥ္ငွား(Uber/Lyft/Grab)၊ ေငြေရးေၾကးေရးကိစၥႏွင့္တကြ အလွူခံၿခင္း၊ အလွူထည့္၀င္ၿခင္း ႏွင့္ ေလာငး္ကစားကိစၥမ်ား (online casinos)၊ ပစၥည္းအေရာင္းအ၀ယ္ၿပဳၿခင္း (online order/reservations)
(ဌ) handphones ေခၚ cell phones ေတြဟာ ဖံုးဆက္ရံုသက္သက္ကိုယ္ပိုင္ပစၥည္း မဟုတ္ေတာ့ ပါဘူး။ လက္ကိုင္ဖံုးကို ကိုယ့္ရဲ့ေမြးရာပါပစၥည္းသဖြယ္ လက္မလႊတ္ႏိုင္သူေတြ မ်ားလာပါၿပီ။ အဲ့ဒီလက္ကိုင္ဖံုးရဲ့ဖန္သားၿပင္ေပၚ လက္ညွိဳးတေထာက္အတြင္း မိမိဘ၀ေန့တဓူ၀ကိစၥအေတာ္မ်ားမ်ား ကိုေကာင္းေကာင္းၾကီးကိုင္တြယ္ႏိုင္တဲ့ေခတ္အခါၾကီးကိုေရာက္ေနပါၿပီ။ အၿခားသူတစ္ဦးတေယာက္ရဲ့ အကူအညီတစံုတရာမပါဘဲ မိမိလက္ကိုင္ဖံုးတခုတည္းနဲ့ တင္ DIY ေတြ က်ယ္က်ယ္ၿပန့္ၿပန့္လုပ္ႏိုင္  ေနပါၿပီ။ မယံုႏိုင္စရာတေန့တၿခားထြန္းကားလာတဲ့ နည္းပညာေလာကၾကီးပါ။
-      စတာေတြဟာ ေန့စဥ္နဲ့အမ်ွခ်ဲ့ထြင္လာတဲ့ DIY ရဲ့ နယ္ပယ္ၾကီးပါ။

က်ြန္ေတာ္တို့ၿမန္မာေတြ (အထူးသၿခင့္ အေမရိကအပါအ၀င္ ႏိုင္ငံတကာေရာက္ ၿမန္မာေတြ - ခဏတာဘဲၿဖစ္ၿဖစ္၊ တသက္လံုးအေၿခခ်ေနထိုင္ၾကသူေတြ အားလံုးပါ) မအ,ၾကပါနဲ့။ သူမ်ားအႏွပ္ မခံၾကရပါေစနဲ့။ ကိုယ့္သားသမီးနဲ့ နီးစပ္သူေတြက အထင္ေသးအၿမင္ေသးမၿဖစ္ၾကေအာင္ၾကိဳးစား ၾကပါ။ အေသးအမႊားကိစၥကအစ ကိုယ္တိုင္လုပ္ႏိုင္ေအာင္DO-IT-YOURSELF ႏိုင္ၾကပါေစလို့။      ။
page4image92049152page4image92049344page4image92049536page4image92049728

Friday, May 31, 2019

ပြဲမ၀င္ခင္ အၿပင္ကက်င္းပ - Retirement

က်ြန္ေတာ္တို့ ၿမန္မာတိုင္းရင္းသားေတြအတြက္ အၿငိမ္းစားယူၿခင္းဟာ ေပါင္းသင္းဆက္ဆံေရး လူမွုနယ္ပယ္က ဖယ္ခြာထြက္ၿပီလို့ယူဆၾကေပမဲ့ တိုးတက္တဲ့ႏိုင္ငံေတြ၊ အထူးသၿဖင့္ ကိုယ္စိတ္ ဖိစီးမွုၾကီးမားတဲ့ တိုးတက္ဖြံ့ၿဖိဳးၿပီး ႏိုင္ငံၾကီးေတြမွာေတာ့ ရေတာင့္ရခဲလွတဲ့ သက္ေတာ့္သက္သာ ဘ၀ (တနည္း) လြတ္လပ္တဲ့သက္တမ္းဘ၀ကိုေရာက္ၿပီဆိုၿပီး တန္ဘိုးထား ၿမတ္ႏိုးၾကပါတယ္။ ဒါဘာေၾကာင့္လဲလို့ေမးစရာရွိပါတယ္။ I am waiting for the retirement day ဆိုတဲ့ဆိုစကားဟာ၊ အေမရိကအပါအ၀င္ ႏိုင္ငံတကာမွာေရာက္ရွိအေၿခခ်ၾကသူေတြအတြက္ မရိုးႏိုင္တဲ့ ေတာင့္တေမွ်ာ္ မွန္းခ်က္ၾကီးပါ။ ေန့တဓူ၀ဇယ္စက္သလိုလွုပ္ရွားရုန္းကန္မွုေတြနဲ့ၿပည့္ႏွက္ေနတဲ့၊ ၀န္ထမ္းဘ၀ဟာ၊ ရရွိမွုနဲ့ညီမွ်တဲ့ ေပးဆပ္မွုေတြရွိတယ္ဆိုတာ၊ ဒီလိုႏိုင္ငံၾကီးေတြမွာေရာက္ရွိၾကသူ က်ြန္ေတာ္တို့ၿမန္မာ တိုင္းရင္းသားေတြနားလည္လက္ခံၿပီးသားပါ။ ၿမန္မာႏိုင္ငံတြင္းမွာေနစဥ္ အလုပ္လုပ္ကိုင္ၾကဘူးသူ ၿမန္မာ တိုင္းရင္းသားေတြအားလံုးကေတာ့၊ မိမိေမြးရပ္ကခြာၿပီး၊ တစိမ္းတရံေဒသမွာအေၿခခ်ေနထိုင္ ရင္း အသက္ေမြး၀မ္းေၾကာင္းၾကၿပီ ဆိုတာနဲ့၊ ကြာၿခားလွတဲ့ လုပ္ခြင္ဘ၀ကိုတေၿဖးေၿဖးသိလာၾကပါ တယ္။ ၿမန္မာႏိုင္ငံတြင္းေနထိုင္စဥ္ အလုပ္ခြင္တြင္းမွာ ဘာမွမယ္မယ္ရရကိစၥၾကီးငယ္မရွိဘဲ၊ ေန့တဓူ၀ ကုန္ဆံုးမွန္းမသိကုန္ဆံုးသြားၾကတဲ့ ရက္ေတြ မေရမတြက္ႏိုင္ေအာင္ပါ။ ဒါကလူတိုင္းမဟုတ္ႏိုင္ေပမဲ့ ဒီလိုဘ၀မွာေနထိုင္ခဲ့ဘူးၾကတဲ့ ၿမန္မာေတြသတိတရရွိေနၾကအံုးမယ္ထင္ပါတယ္။
ေသၿခာတဲ့က်ိဳးေၾကာင္းဆက္စပ္မွုတခုကေတာ့၊ အလုပ္ကိုအလုပ္နဲ့တူေအာင္လုပ္ၾကသူေတြ၊ ဘ၀ရဲ့ အာမခံခ်က္ကိုအားကိုးေလာက္တဲ့လူမွုလံုၿခံဳမွုကိုရရွိခံစားၾကရပါတယ္။ တေနကုန္လို့ကုန္မွန္း မသိဘဲ၊ မယ္မယ္ရရအလုပ္ၿပစရာမရွိတဲ့အလုပ္မ်ိဳးဆိုရင္ေတာ့၊ ဆိုခဲ့တဲ့ လူမွုခံစားခြင့္ဆိုတဲ့ အာမခံခ်က္က မေသၿခာမေရရာစရာပါ။
ခုအပါတ္မွာေတာ့ အေမရိကႏိုင္ငံရဲ့အထင္ကရ သက္ၾကီးေတြအတြက္အားကိုးအားထားေလာက္တဲ့ အဖြဲ့အစည္းၾကီးၿဖစ္တဲ့ AARP ၾကီးကၿပဳစုထုပ္ေ၀တဲ့ “Countdown to Retirement” ေဆာင္းပါးကို မွီၿငမ္းၿပီး၊ အေမရိကေရာက္ၿမန္မာသက္လြန္မ်ားအတြက္အေထာက္အကူၿဖစ္ေစၿခင္းငွာ၊ အခ်က္အ လက္မ်ားကိုစုေဆာင္းတင္ၿပလိုက္ပါတယ္။

အၿငိမ္းစားယူရန္ (၅)ႏွစ္အလို ၿပင္ဆင္သင့္တာေတြ
ဒီလို(၅)ႏွစ္ေလာက္ကတည္းကၿပင္ဆင္ဘို့တကယ္ဘဲလိုသလားလို့ေမးစရာရွိပါတယ္။ အေၾကာင္းရင္း ကေတာ့ အေမရိကႏိုင္ငံဟာလြတ္လပ္ေသာလူေနမွုဆိုတာယံုမွားဘြယ္ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါေပမဲ့ ၿပည့္စံုတဲ့ လူမွုဘ၀အာမခံခ်က္ေတြကို တင္းၿပည့္ၾကပ္ၿပည့္ရရွိေရးဟာ မိမိကေနလိုက္နာေစာင့္ စည္းေဆာင္ရြက္ရမဲ့တာ၀န္၀တၱရားေတြအမ်ားၾကီးရွိတယ္ ဆိုတာကိုေတာ့ ၾကိဳတင္နားလည္ၾကရပါ လိမ့္မယ္။ Freedom is not always free ဆိုတဲ့စကားကိုၾကားဘူးၾကပါလိမ့္မယ္။ 
(က) အၿငိမ္းစားယူခ်ိန္မွာ မိမိလက္ရွိရရွိေနတဲ့လစဥ္၀င္ေငြရဲ့ (၆)ဆမွ(၈)ဆအထိ၊ အပိုစုေဆာင္း ရံပံုေငြရွိထားရပါမယ္။
(ခ) မိမိအလုပ္လုပ္ကိုင္စဥ္ထားရွိတဲ့ Pension, 401k/403(b) စသည္တို့ရဲ့စုေဆာင္းမွုနည္းဗ်ဴဟာကို စနစ္တက်သံုးသပ္ေလ့လာၿပီး၊ ထဲ့၀င္ေငြႏွဳန္းထားနဲ့ထဲ့၀င္ပံု(Contribution rate & distribution/divestment strategy) ေတြကိုေၿပာင္ းလဲသင့္ကေၿပာင္းလဲသတ္မွတ္ၾကရပါမယ္။
(ဂ) ေၿခြတာပါ။ ဒါကေတာ့ရွင္းပါတယ္။ ေၿပာရလြယ္သေလာက္ လိုက္နာရခက္ခဲလွပါတယ္။ အသံုးအစြဲၾကီးၾကသူေတြ ဘရိတ္အုတ္ၾကရမဲ့အခ်ိန္ေရာက္ပါၿပီ။ Life style ေၿပာင္းၾကရမဲ့အခ်ိန္လို့ ဆိုပါရေစ။
(ဃ) အေမရိကမွာအၿငိမ္းစားမယူမေနရအသက္ကန့္သတ္ခ်က္မရွိပါဘူး။ အၿငိမ္းစားယူဘို့အခ်ိန္ ဆိုင္းငံ့ႏိုင္ေလ၊ ကိုယ္အတြက္အက်ိဳးရွိေလပါဘဲ။ လက္ရွိအခ်ိန္မွာ အသက္(၅၉ ႏွစ္ခြဲ)မွာ မိမိစုေဆာင္းေငြ 401kကိုစတင္ထုတ္ယူႏိုင္သလို၊ အသက္(၆၅)မွာ Medicare လို့ေခၚတဲ့ က်န္းမာေရး အာမခံစတင္ခံစားႏိုင္ပါတယ္။ (၆၆ ႏွစ္ခြဲ) မွာ Social Security ခံစားခြင့္ရရွိႏိုင္ၿပီး၊ အသက္(၇၀)  ေလာက္မွ အဲ့ဒီခံစားခြင့္ကိုေစာင့္ဆိုင္းထုတ္ယူရင္ရာႏွုန္းၿပည့္ခံစားခြင့္ရၾကမွာပါ။
(င) ခုခ်ိန္ကစၿပီး၊ လစဥ္ တစ္လ $၉၀ စီသီးသန့္စတင္စုေဆာင္းပါလို့ဆိုပါတယ္။
(စ) 401k/403(b) (သို့မဟုတ္) IRA (Individual Retirement Account)ရွိၾကသူေတြ Roth IRA စတင္စုေဆာင္းၾကဘို့လိုၿပီလို့ ေငြေၾကးပညာရွင္မ်ားကအဆိုၿပဳၾကပါတယ္။ Roth IRA ရွိၾကသူေတြ ဟာ ခုလိုအၿငိမ္းစားမယူမွီမွာ 401k/403(b) ကေနထုတ္ယူသံုးစြဲတာမ်ိဳး (ဥပမာ- အိမ္ၿပင္ဆင္တာမ်ိဳး) ထက္ Roth IRA ကေနထုတ္ယူသံုးစြဲရင္ အခြန္သက္သာကင္းလြတ္ခြင့္ရၾကပါမယ္။ 
(ဆ) အိမ္ဖိုးေငြ (Mortgage)ကို ဦးစားေပးၿပီး၊ အ့ဲဒီအေၾကြးကေနကင္းေအာင္အၿမန္ၾကီဳး စားၾကရ မဲ့အခ်ိန္ပါ။ က်ြမ္းက်င္သူေတြအဆိုအရ လစဥ္ေပးသြင္းမဲ့အစား (၂)ပါတ္ၿခားတခါေပးသြင္းေငြပမာဏ ရဲ့ထက္၀က္စီေပးသြင္းသြားၿခင္းဟာ (၁၃)လစာေပးသြင္းရတာနဲ့ညီမွ်တဲ့အတြက္ အဲ့ဒီနည္းကိုသံုးစြဲၾက ဘို့ တိုက္တြန္းၾကပါတယ္။ Refinancing/home equity လို့ေခၚတဲ့ mortgage ကိုအသစ္တဖန္ၿပန္ စတဲ့ သက္သာစရာလို့ယူဆႏိုင္ဘြယ္ရွိတဲ့နည္းလမ္းေတြကိုေရွာင္ရွားၾကဘို့လည္းအၾကံၿပဳၾကပါတယ္။
(ဇ) Stockဟာ အၿမတ္အက်ိဳးမ်ားေပမဲ့ ဒီအခ်ိန္မွာ ပံုမွန္စုေဆာင္းမွုပမာဏကို အာမခံတဲ့ bond ကိုဦးစားေပးရမဲ့အခ်ိန္ပါ။ 401k/403(b) မွာ  bond ရဲ့ထဲ့၀င္ပမာဏ အနည္းဆံုး (၆၀%)ရွိဘို့အၾကံၿပဳ ၾကပါတယ္။ ေနာက္တနည္းကေတာ့ Target-fund ေတြအၿဖစ္မိမိစုေဆာင္းေငြကိုအသြင္ေၿပာင္းၾကဘို့ လိုပါလိမ့္မယ္။ အၿခားစဥ္းစားစရာစုေဆာင္းရံပံုေငြအမ်ိဳးအစားေတြကေတာ့- High-grade corporate bonds, Money Market, US Government bond, Certificate of Deposit (CD)နဲ့ Series I (Inflation-protected saving bonds) ေတြဟာ အက်ိဳးအၿမတ္နည္းေပမဲ့ အာမခံခ်က္ရွိတဲ့ စုေဆာင္းေရးနည္းဗ်ဴဟာ အမ်ိဳးအစားေတြပါ။

အၿငိမ္းစားယူရန္ (၃)ႏွစ္အလို ၿပင္ဆင္သင့္တာေတြ
ဒီအခ်ိန္မွာေဆာင္ရန္ထက္ေရွာင္သင့္တာေလးေတြ အရင္ေဆြးေႏြးရေအာင္ပါ။
(က) တန္ဘိုးၾကီးဇိမ္ခံကား၀ယ္ယူၿခင္း၊
(ခ) သားသမီး မဂၤလာေဆာင္တာ၀န္ယူၿပဳလုပ္ေပးၿခင္း၊
(ဂ) ကမၻာပါတ္ၿပီးဇိမ္ခံခရီးထြက္ၿခင္း၊
(ဃ) အိမ္သစ္၀ယ္ရန္၊ ေၿပာင္းရန္ၾကိဳးစားၿခင္း၊
(င) မိမိေဆြမ်ိဳးသားခ်င္းအမ်ိဳးမ်ားကို ေပးကမ္းစြန့္ၾကဲ၊ သံုၿဖံဳးၿခင္း၊
- ဒါေတြကိုေတာ့ စိတ္မကူးမိၾကဘို့လိုပါတယ္။
ဒီအခ်ိန္မွာ စတင္ေဆာင္ရြက္သင့္တာေလးေတြကေတာ့-
(က) လစဥ္ေပးသြင္းရမဲ့၊ ကုန္က်စရိတ္မ်ားကိုစာရင္းၿပဳစုၿပီး၊ ခ်က္ခ်င္းလက္ငင္းအက်ိဳးၿပဳၿခင္းမရွိတဲ့၊ တခဏတာ ေပ်ာ္ရႊင္မွုကိုဖန္တီးေပးမဲ့ ကုန္က်စရိတ္ေတြၿဖတ္ေတာက္ၾကဘို့ လိုပါၿပီ။
(ခ) ႏွစ္စဥ္ ပံုမွန္ မိမိတို့ရဲ့Credit historyမ်ားကို စစ္ေဆးရပါမယ္။ www.annualcreditreport.comဟာအခမဲ့စစ္ေဆးရမဲ့ေနရာပါ။
(ဂ) အေၾကြးမ်ား ရွိခဲ့ရင္ ေၿဖရွင္းဘို့စနစ္တက်ၿပင္ဆင္ရမဲ့အခ်ိန္ပါ။ က်ြန္ေတာ္တို့ၿမန္မာေတြထဲ အေၾကြးထူသူရွားလွေပမဲ့၊ ရွိသူေတြရွိေနၾကတာကေတာ့ အမွန္ပါဘဲ။ လူအထင္ၾကီးေအာင္ ၀တ္စားၿပီး၊ အိမ္မွာဘိုက္ေမွာက္ေနၾကရသူေတြလည္းေတြ့ဘူးပါတယ္။ ၀မ္းနည္းစရာပါ။
(ဃ) Social Security ခံစားခြင့္ေဆြစတင္စစ္ေဆးရမဲ့အခ်ိန္ပါ။ ႏွစ္စဥ္ statement ေတြကို ssa .gov မွာအလြယ္တကူရယူႏိုင္ၾကပါတယ္။ အထက္မွာဆိုခဲ့သလို မိမိအၿငိမ္းစားယူခ်ိန္ကို တစ္ႏွစ္ေနာက္ ဆုတ္လိုက္တိုင္း တႏွစ္ကို (၈%) ၀င္ေငြတိုးလာႏိုင္တာမို့ မက္ေလာက္ဘြယ္ပါ။ ဒါေပမဲ့ မိမိရဲ့က်န္း မာေရးအေၿခအေနနဲ့ အေမရိကႏိုင္ငံမွာအလုပ္လုပ္တဲ့သက္တမ္းေတြေပၚမွာမူတည္စဥ္းစားၾကဘို့ အေမရိကေရာက္ၿမန္မာမ်ားကို အၾကံၿပဳလိုပါတယ္။

အၿငိမ္းစားယူရန္ (၁)ႏွစ္အလို ၿပင္ဆင္သင့္တာေတြ
(က) မိမိအၿငိမ္းစားတကယ္ယူခ်ိန္မွာသံုးစြဲတဲ့၀င္ေငြထြက္ေငြအခ်ိဳးအစားနည္းတူ၊ အသံုးစရိတ္ေတြကို စတင္စမ္းသပ္သံုးစြဲၾကည့္ၾကဘို့အၾကံၿပဳထားပါတယ္။ 
(ခ) က်န္းမာေရးနဲ့ (အထူးသၿဖင့္)သြားက်န္းမာေရးကိုစတင္စစ္ေဆးၿပီး၊ ကုသသင့္တာေတြ စတင္လုပ္ေဆာင္ရမဲ့အခ်ိန္ပါ။ ခုထိက Medicare အေနနဲ့ သြားေရာဂါကုသႏိုင္တဲ့ လႊမ္းၿခံဳကာကြယ္တဲ့ အာမခံမွုမရွိပါဘူး။
(ဂ) အလုပ္ခြင္မွာေဘးကင္းရန္ကင္း၊ အေၿပာင္းအလဲမ်ားလုပ္တာေတြရပ္တန့္ုရေတာ့မဲ့အခ်ိန္ပါ။ 
(ဃ) မိတ္ေဆြအသိုင္းအ၀န္းအဆက္အသြယ္ ေတြ စတင္ပ်ိဳးေထာင္ၿပီး၊ ဗဟုသုတနဲ့ၿပင္ပေလာကကို ၀င္ဆန့္မဲ့ အသိုင္းအ၀န္းေတြစတင္ရွိၾကဘို့လိုပါၿပီ။ ပါတ္၀န္းက်င္ေလာကနဲ့ အၿဖစ္အပ်က္ေတြနဲ့ စိမ္းကားမေနၾကဘို့လိုလာပါၿပီ။
(င) မိမိက်န္းမာေရးနဲ့ အေရးေပၚကိစၥေတြ၊ ေငြေရးေၾကးေရးနဲ့ ပိုင္ဆိုင္မွုေတြနဲ့ပါတ္သက္တဲ့အစီအမံ  ေတြ၊ နည္းလမ္းေတြအခိုင္အမာ ခ်မွတ္ၿပီး၊ မိမိနဲ့ နီးစပ္သူေသြးရင္းသားရင္းမ်ားကို အသိေပးတာေတြ၊ ဥပေဒေၾကာင္းဆိုင္ရာေတြခ်မွတ္ၾကရပါေတ့ာမယ္ (Will, Revocable Living Trust, Advanced healthcare directive, Durable power of attorney, End of life Arrangement) စတာေတြၿပဳစုၿဖန့္ေ၀တာတို့ကိုလုပ္သင့္ပါၿပီ။
(စ) Medicare နဲ့ပါတ္သက္တဲ့ၾကိဳတင္ေလ့လာမွု၊ အၿပင္အဆင္အစီအမံေတြ လိုအပ္ရင္ သက္ဆိုင္ရာထံသြားေရာက္စံုစမ္းတာေတြ လုပ္ၾကရပါမယ္။

က်ြန္ေတာ္စုေဆာင္းတင္ၿပခ်က္ေတြဟာ ၿပည့္စံုလံုေလာက္မွုရွိခ်င္မွရွိေပမဲ့ လဲ၊ သတိမမူဂူမၿမင္ဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားအတိုင္း၊ ကိုယ္ကသိေသာ္လည္းဘဲ ၿပင္ဆင္ဘို့ေန့ေရႊ့ညေရႊ့လုပ္တတ္တဲ့ အက်င့္ပါသူေတြ အေတာ္မ်ားမ်ားကိုေတြ့ဘူးပါတယ္။ မလိုလားအပ္တဲ့ ၾကီးမားတဲ့အခ်က္အခဲေၿဖရွင္းရတာမ်ိဳးအထိ  ေရာက္သြားတတ္ၾကတာေတြ ၾကံဳဘူးၾကားဘူးရတာမို့၊ မၿဖစ္သင့္တာေတြကိုၾကိဳတင္တားဆီးလိုတဲ့ ဆႏၵရင္းနဲ့ ဒီေဆာင္းပါးကိုၿပဳစုရၿခင္းပါလို့။.        ။